معرّفی عین الحیات شرح منظومۀ طریق النجات

معرّفی عین الحیات شرح منظومۀ طریق النجات

 

شناسنامۀ کتاب:

نام: عین الحیات شرح منظومۀ طریق النجات

مصنّف: فخرالشعرا، میرزا محمد خان زنگنه (نصیبی کرمانشاهی)

شرح، تحشیه، تعلیقه و تصحیح: دکتر محمدابراهیم مالمیر، عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه; مهین دائی‌چین

نشر: تهران، انتشارات انصاری؛کرمانشاه: موسسۀ فرهنگی هنری شیفتگان کمال، ۱۳۹۲

حجم: 360صفحه

فاطمه هجری

دربارۀ کتاب:

این اثر به کوشش محمدابراهیم مالمیر و مهین دائی‌چین تصحیح و شرح و تعلیق شده و برای نخستین بار در سال 1392 در انتشارات انصاری و شیفتگان کمال به ترتیب در تهران و کرمانشاه به چاپ رسیده است.

 این کتاب از سه بخش زیر تشکیل شده است:

1. مقدّمۀ تصحیح که در برگیرندۀ این مطالب است: شرح حال مصنّف کتاب، آثار نصیبی، نسخه‌شناسی، روش تصحیح

2. کتاب طریق النجات که بخش‌های آن عبارت است از: مناجات، درود خاتم الانبیاء محمّد مصطفی(ص)، التجا بردن بر رحمۀ للعالمین، ثنای مظهر العجایب، اسدالله الغالب، علی ابن ابی طالب(ع)، یاری حسین(ع) از باری تعالی و صحف چهل‌گانۀ حضرت موسی

3. فهرست‌ها.

معرفی مصنّف کتاب:

مصنّف کتاب طریق النجات، میرزا محمد خان ابن موسی بیگ کرمانشاهی از شاعران قرن سیزدهم (قمری) است. اغلب آنچه میرزا محمد خان ابن موسی متخلّص به نصیبی به نظم درآورده است، مطالب کتب معتبر حدیث و روایت، تاریخ ماثور و تفاسیر مهم قرانی است. مجموعه داستان‌های منظوم زندگی و کتب انبیا در کتاب‌های: «طریق‌ النجات»، «ید بیضا»، «بلقیس و سلیمان» و «رونق المجالس» اگرچه به اقتضای متون منظوم و نه آثار هنری شاعرانه، از کاستی‌های وزنی و اندک اشکالات قافیه‌ای و سستی بعضی ابیات خالی نیست؛ گاه شگردها و تصاویر زیبای بلاغی نیز در آن‌ها یافت می‌شود. نصیبی کرمانشاهی هنر به نظم کشیدن تاریخ انبیا را، آنچنان که خود می‌گوید، نه از جهت خودنمایی و گرفتن صله و رونق دادن کسب و کار از راه شعر و شاعری خود؛ بلکه برای رضای خدا انجام داده است.

آثار نصیبی:

1. یدبیضا

2. طریق النجات: کتاب حاضر که در آن صحف چهل‌گانۀ حضرت موسی «ع» را از کتب تفاسیر و روایات، در سال۱۲۵۰ هجری قمری، به نظم فارسی ترجمه کرده است.

3.رونق المجالس: مثنوی عرفانی است در سرگذشت پیامبران به درخواست مهدی مجتهد پس از سرودن ید بیضا، در سرگذشت موسی «ع». سال سرودن این کتاب ۱۲۵۱ه. ق است.

4.                 بلقیس و سلیمان

5.                 واقعات: دارای چند وقعه به شرح زیر است:

1. واقعات ملامحمد خطا شوشتری. ۲. واقعات ملا مقبل مخلص. ۳. واقعات ملا ظهوری. ۴. واقعات ملا نسیم. ۵. واقعات ملا محتشم. ۶. واقعات ملا محمّد نصیبی ابن موسی بگ زنگنه کرمانشاهی. ۷. واقعات ملا الفتی

6.                 دیوان اشعار

صحیفۀ سی و دوم از کتاب طریق النجات:

1.                 بفرمود خلاق عزّ و جلّ                     که ای پور آدم به چندین محلّ

2.                 متعاقب[1] هم ملک‌های من                بیایند بر تو ز چرخ بلند

3.                 نویسند در روز و شب هر چه را          کنی بهر نفس تو برای خدا

4.                 گواهی دهد نزد پروردگار                 زمینت ز گفتار لیل و نهار

5.                 عمل تو را جمله باشد گواه                به روز قیامت، به نزد اله

6.                 دگر آسمان‌ها به اعمال تو                گواهند و واقف ز افعال تو

7.                 هر آنچه شب و روز بالا برند           نکو یا بدیت ملک بشمرند

8.                 به اعمال و فعلت مه و آفتاب            گواهند هر دو به یوم‌الحساب

9.                 ز تو هرچه بینند اندر جهان             به روز حسابت بگویند آن

10.            بود کافی این جملۀ شاهدان                 خدا خود بود شاهد جمله آن

11.            ز خاطر تو را آنچه سازد خطور           دگر خواهش نفس، لا بی شعور

12.            خداوند دانای اعلم بر آن                    بود، گر بود آشکار ار نهان

13.            تو ای پور آدم شنو این مقال                بجز قطره بر تو نیاید حلال

14.            حرامت کند روی، مانند سیل                مکن بشنو، از بهر آن مال میل

15.            بکن صاف سینه که جای دل است           چو دل صاف شد، بر خدا منزل است

16.            صفا ده تو بر دین و ایمان و کیش            که تا که خدایت بخواند به پیش

17.            «نصیبی» بکش صاف و بگذار درد      [2]  که هم صاف با دردکش هر دو مرد


ویژگی‌های برجستۀ بلاغی و محتوایی در این مثنوی:

1.     وزن اصلی شعر فعولن فعولن فعولن فعل است. قافیۀ بیت دوم معیوب است. قافیۀ بیت 9 در بیت 10 به نابه‌جا تکرار شده است:

ز تو هرچه بینند اندر جهان        به روز حسابت بگویند آن

بود کافی این جملۀ شاهدان       خدا خود بود شاهد جمله آن

 2.     در چند بیت ایراد وزنی به چشم می‌خورد. گاه نیز استفادۀ مکرّر از اختیارات شاعری وزن را آشفته کرده است:

متعاقب هم ملک‌های من                    بیایند بر تو ز چرخ بلند

نویسند در روز و شب هر چه را           کنی بهر نفس تو برای خدا

عمل تو را جمله باشد گواه                  به روز قیامت به نزد اله

هر آنچه شب و روز بالا برند               نکو یا بدیت ملک بشمرند

ز تو هرچه بینند اندر جهان                  به روز حسابت بگویند آن

صفا ده تو بر دین و ایمان و کیش           که تا که خدایت بخواند به پیش

 

این امر گواه ناتوانی نصیبی در نظم ابیات است، وگرنه به آسانی می‌توانست دشواری‌های وزنی را آسان کند. به نمونه‌های زیر توجه کنید:

پی اندر پی هم ملک‌های من...

...بدی یا نکویی، ملک بشمرند

...که زین رو خدایت بخواند به پیش

3.     وجود عناصر متقابل (صنعت تضاد یا طباق) در بیت‌های زیر:

نویسند در روز و شب هر چه را                کنی بهر نفس تو برای خدا

گواهی دهد نزد پروردگار                        زمینت ز گفتار لیل و نهار

هر آنچه شب و روز بالا برند                    نکو یا بدیت ملک بشمرند

به اعمال و فعلت مه و آفتاب                    گواهند هر دو به یوم‌الحساب

خداوند دانای اعلم بر آن                         بود، گر بود آشکار ار نهان

«نصیبی» بکش صاف و بگذار درد              که هم صاف با دردکش هر دو مرد

4.     وجود ابیات سست زیر:

ز خاطر تو را آنچه سازد خطور                    دگر خواهش نفس، لا بی شعور

«نصیبی» بکش صاف و بگذار درد              که هم صاف با دردکش هر دو مرد

5.     ضعف کلام موجود در این متن از تاثیر محتوای آن می‌کاهد

و این خود نکته‌ای است که چرا ناظم ناتوانی چون نصیبی کرمانشاهی به تنظیم صحف حضرت موسی پرداخته است؟ چون دیگر قرار نیست از ظرفیت‌های ذهنی خود در پینهادن و پرورش معنایی کمک بگیرد، بنابراین توان اندک خود را در نظم بخشیدن به کار برده تا دست‌کم معنا و موضوع را آماده داشته باشد و آن را در قالبی ریزد آن هم قالبی که گنجایی این صحف را ندارد و صورت بی‌آنکه زینت‌بخش معنا باشد از ارزش آن کاسته است.


[1]  پی در پی

[2]  ته‌نشینِ شراب


 

Print
782 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com