قصیدۀ استاد همایی برای تاریخ ضریح مطهّر حضرت اباالفضل العبّاس علیه السلام

قصیدۀ استاد همایی برای تاریخ ضریح مطهّر حضرت اباالفضل العبّاس علیه السلام

جواد هاشمی تربت

این یادداشت ادبی ـ ولایی بر آن است تا به قصیده‌ای از جلال‌الدین همایی بپردازد که برای تاریخ ساخت ضریح منوّر حضرت ابوالفضل العبّاس(ع) سروده شده است. این که ضریح مذکور توسّط چه کسانی و در چه سالی و در کجا ساخته شده و چند بیت از این شعر بر آن نقش داشته، سؤالاتی است که پاسخش در توضیحی که در ذیل قصیده در پاورقی دیوان آمده است، دیده می‌شود.

استاد جلال‌الدّین همایی ادیب توانمند، شاعر برجسته، ریاضی‌دان و مورّخ و نیز محقّق زبان‌زد و مؤلّف سرشناس در عرصۀ زبان و ادب فارسی در عصر حاضر است. نوشته‌اند که قرآن را از حفظ داشت و با جفر، اسطرلاب و نجوم نیز آشنا بود. به هر حال او را لقب علّامه داده‌اند.

استاد همایی در ۱۳ دی سال ۱۲۷۸ هـ ش مطابق با غرّۀ ماه رمضان ۱۳۱۷ هـ ق در اصفهان چشم به حیات دنیوی گشود و در ۲۸ تیر سال ۱۳۵۹ مطابق با ششم ماه رمضان ۱۴۰۰ هـ ق در تهران چشم به حیات اخروی باز کرد. پیکرش پس از انتقال به زادگاهش در تاریخ  ۲۹ تیر سال ۱۳۵۹ در تخت فولاد در تکیۀ «لسان الارض» به خاک سپرده شد. جالب است که دست تقدیر سرآغاز وسرانجام او را در ماه رمضان المبارک رقم زده بود.

خانوادۀ او نه تنها اهل ادب؛ بلکه از اهالی ادبیّات ولایی بودند: «همه قبیلۀ او شاعران دین بودند»(1). پدرش طرب اصفهانی و جدّش همای شیرازی بود. دو عمویش نیز «عنقا» و «سها» تخلّص می‌کردند و خودش نیز در شعر از تخلّص «سنـا» به معنی روشنی و فروغ بهره می‌جست. دیوان سنا به اهتمام ماه‌دخت بانو همایی در سال ۱۳۶۴ توسّط مؤسّسۀ نشر هما منتشر شده است و هنوز جای تکمیل شدن دارد؛ چرا که فاقد چند شعر از استاد است.

این یادداشت ادبی ـ ولایی بر آن است تا به قصیده‌ای از او بپردازد که برای تاریخ ساخت ضریح منوّر حضرت ابوالفضل العبّاس(ع) سروده شده است. این که ضریح مذکور توسّط چه کسانی و در چه سالی و در کجا ساخته شده و چند بیت از این شعر بر آن نقش داشته، سؤالاتی است که پاسخش در توضیحی که در ذیل قصیده در پاورقی دیوان آمده است، دیده می‌شود:

برای کتیبۀ ضریح میناکاری طلا و نقره که حسب الامر حضرت مستطاب آیه‌الله العظمی زعیم الفرقه النّاجیه الامامیّه آقا سیّد محسن حکیم طباطبایی ادام الله برکات وجوده العالیه و با مباشرت و اهتمام صِهر معظّم ایشان، جناب شریعت‌مآب آقا سیّدابراهیم، حَفید مرحوم آقا سیّد محمّدکاظم طباطبایی یزدی وفّقه الله تعالی برای روضۀ مطهّر و مرقد منوّر قمر بنی‌هاشم حضرت باب الحوائج ابوالفضل عبّاس بن علیّ‌بن‌ابی‌طالب(ع) به دست هنرمندان اصفهان ساخته و پرداخته و از اصفهان به کربلای معلّی ارسال شد؛ به تاریخ سنۀ ۱۳۴۳ شمسی و ۱۳۸۴ قمری. برای کتیبه بیست و یک بیت از این قصیده انتخاب شده است.

در صفحات ۴۶ و ۴۷ از دیوان سنا این قصیدۀ ۲۷ بیتی آمده است. دو عبارت «هو الحق» و «مادّه تاریخ مرقد منوّر قمر بنی‌هاشم» نیز قبل از آن به چشم می‌آید.

می‌دانید که مادّه تاریخ، کلمه یا عبارتی است که مجموع حروفش به حساب جمّل (حساب ابجد) مساوی با یک تاریخ مشخّص می‌شود و اینک متن قصیده:

یارب این بارگه کیست بدین جاه عظیم؟                      کآسمان خم شده پیش در او در تعظیم

نفحۀ ساحت قدسش دم جان‌بخش مسیح                       پنجۀ گنبد بامش ید بیضای کلیم

 بقعۀ ماه بنی هاشم، عبّاس علی است                        که بود خاک درش پادشهان را دیهیم (2)

 ساقی تشنه لبان باب حوائج که بُوَد                           روضۀ مشهد او غیرت جنّات نعیم

 در سقایت بُوَد آن چشمۀ رحمت که ز فیض              رشحۀ اوست یکی زمزم و دیگر تسنیم (3)

 گر فشاند ز کرم جرعۀ آبی بر خاک                         سر بر آرد ز لحد، رقص‌کنان عظم رمیم

 ساحت روضۀ او کعبۀ ارباب نیاز                             پایۀ بقعۀ او پایگه رکن حطیم (4)

 در حریم حرم آمنش از سعی و صفاست                    آن مقامی که بر او رشک بَرَد ابراهیم

 دست‌افشان ز سر عشق گذشت از سر و دست            هر دو را کرد به میدان شهادت، تسلیم

 هر که در سایۀ لطف و کرمش جای گرفت                 ایمن از هول قیامت بُوَد و نار جحیم

 هست مغبوط (5) شهیدان و نباشد او را                    پیش درگاه خدا، روز جزا، وحشت و بیم

 به سلامِ در او هر که شد از راه خلوص                      بشنود قول سلام از قِبَل ربّ رحیم

 وآن که چون «دال» نشد بر در او پشت دوتا               پیچ در پیچ چو «یا» باشد و دل‌تنگ چو «میم»

 باری این روضه بُوَد مرقد عبّاس شهید                     که ز چونان خلفی مادر دهر است عقیم

 وین ضریحی که بر او نو شده بینی، باشد                   هدیۀ اهل صفاهان، حسب الامر حکیم

 آیه الله زمان، سیّد محسن که بُوَد                           آل یاسین سند عترت و قرآن کریم

 زیور مُلک عرب، فخر عجم، صدر انام                     شیعیان را به جهان سیّد و سالار و زعیم (6)

 وی بفرمود که شایستۀ این مشهد پاک                     تازه سازند ضریحی که بُوَد از زر و سیم

 صهر فرخندۀ وی سیّد هم‌نام خلیل                        یافت از سعی در این مرحله، توفیق عظیم

 دست اهل کرم و پنجۀ ارباب هن                         هر دو گشتند در این کار به هم یار صمیم

 اوستادان صفاهان که از ایشان شده است                 شهره ایران به هنرمندی در هفت اقلیم

 زرگر و خط‌زن و میناگر و نقّاش شدند                   گرم خدمت همه چون کوره در این کار، جسیم

 وآن چه از خواسته و مال در او می‌بایست                همه آماده شد از همّت مردان کریم

 هنر و مال چو هم‌دست شد، این معجزه ساخت         آفرین باد بر آن مال و بر این صنع قویم (۷!)

 الغرض؛ در اثر رأی حکیمانه چو گشت                   صنعتی تازه پدیدار، نکوتر ز قدیم،

 وز صفاهان به عراق عرب این طرفه ضریح              رفت و بر مرقد عبّاس علی شد تقدیم،

 بهر تاریخ «همایی سنا» گفت: «ببین                        کآیت صنع پدیدار شد از حکم حکیم»

عبارت فوق یعنی «ببین کآیت صنع پدیدار شد از حکم حکیم» به حساب ابجد مطابقت دارد با ۱۳۸۴ قمری که سال ساخت را نشان می‌دهد.

پی‌نوشت‌ها:

1]. وامی از سعدی.

[2]. تاج پادشاهان.

[3]. نام چشمه‌ای در بهشت.

[4]. دیوار کعبه، آن چه مابین رکن، زمزم، و مقام قرار دارد.

[5]. محسود، کسی که بر او غبطه برند.

[6]. کفیل، پیشوا، رهبر، بزرگ قوم.

[7]. نیکو قامت، خوش قد، راست و درست، معتدل.

منبع: سایت کرب و بلا

 

Print
3679 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


نشانی:تهران,میدان انقلاب، ابتدای خیابان آزادی، کوچه جنتی (مترو)، کوچه فرسار، پلاک2، طبقه2
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 110 1398 0920

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com