بازتاب فضائل اهل‌بیت علیه السلام در گویش‌های محلی

بازتاب فضائل اهل‌بیت علیه السلام در گویش‌های محلی

مروری بر کتاب حدیث شریف کسا و شاعران شوشتر

عبدالحسین طالعی

مقدمه:

۱. گویش‌های محلی شاخه‌هایی از زبان فارسی هستند که از پارسی دری برآمده‌اند و هر یک به گونه‌ای زیبایی این زبان کهن را نشان می‌دهند. اما به شرحی که زبان شناسان و اساتید زبان فارسی در جای خود گفته‌اند، از زمان سلطۀ رسانه‌های ارتباطی و فراگیر آن‌ها، این همه گویش‌ها در پرتو گویش رسمی پایتخت، رنگ باخته‌اند.

۲. پی آمد این پدیده، آن است که نه تنها ظرایف ادبی، تکیه کلام‌ها، مثل‌ها و اشارات این گویش‌ها به تدریج فراموش شده؛ بلکه حتی سخن گفتن عادی به آن گویش‌ها در محل خود نیز کمرنگ شده، تا آن‌جا که غالب شهروندان شهرستان‌های کشورمان می‌کوشند به گویش رسمی پایتخت سخن گویند و گاهی این را افتخار خود می‌دانند، غافل از فرصت‌های تداوم و ترویج گویش محلی خود که با این کار خود چنین سرمایه‌ای را می‌سوزانند.

۳. این گویشها عمدتاً در قالب شعر و داستان باقی مانده‌اند و تداوم می‌یابند. این فرآیندی است که در هر زبان و هر ادبیاتی روی می‌دهد؛ ولی نکتۀ مهم آن است که شعرهای محلّل غالباً به صورت شفاهی باقی می‌مانند و صورت مکتوب به خود نمی‌گیرد. یعنی در واقع اندک‌اند افراد صاحب‌همت و پر تلاش که وظیفۀ تبدیل شکل شفاهی به کتبی را برعهده گیرند.

۴. از سوی دیگر، ظرف انتقال این ادبیات اهمیت دارد. سخن دو رکن دارد: ظرف و محتوا. ظرف، واژه‌ها و ساختار ادبی است؛ اما محتوا، مطلبی است که در این ظرف ریخته می‌شود. انتقال ادبیات محلی با انتقال درون‌مایۀ آن تناسب دارد. هر چه این راکب والاتر، مرکب ارزشمندتر. بدین روی، تفاوتی آشکار است میان درون‌مایۀ آه و شکوه‌ی زمانه و هجو دیگران و ... که گاهی در ادبیات محلی دیده می‌شود، با درون‌مایۀ بیان فضائل اهل بیت(ع)، که والاترین مضمون شعری است.

۵. سخن علامه مجلسی در باب مدح اهل بیت(ع)، خواندنی است. ایشان ضمن بیان احکام مسجد به حکم شعر خواندن در مسجد می‌رسد، و اقوال برخی از فقها را نقل می‌کند. ضمن آن به این قول می‌رسد که قائل، کراهت شعر خواندن را به ادلۀ خود ردّ می‌کند. علامه مجلسی پس از نقل این قول می‌نویسد:

«أقول: ما ذکره لا یخلو من قوة و یؤیده استشهاد أمیر المؤمنین علیه السلام بالأشعار فی الخطب، و کانت غالباً فی المسجد. و ما نقل من إنشاد المداحین کحسان و غیره أشعارهم عندهم علیهم السلام، و لأن مدحهم علیهم السلام عبادة عظیمة و المسجد محل‌ها؛ فیخص المنع بالشعر الباطل، لما رُوِی فِی الصَّحِیحِ عن عَلِی بْنِ یقْطِینٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِی الطَّوَافِ فَقَالَ مَا کانَ مِنَ الشِّعْرِ لَا بَأْسَ بِهِ.» (بحار الأنوار (ط - بیروت)؛ ج ۸۰؛ ص ۳۶۴)

از این جملۀ غواص بحار انوار آسان نمی‌توان گذشت: «و لأنّ مدحهم علیهم السلام عبادة عظیمة و المسجد محلّها». بدیهی است که این جمله ناظر به کلیت مدح اهل بیت(ع) است و نه تک تکِ شعرها و بیانهای شعرگونه که در مدحشان سروده شده و ممکن است در معرض نقد و بررسی ناقدان باشد.

۶. اینک با کتابی رو‌بهروییم که از جهت محتوا، آن «عبادت عظیم» را بازتاب می‌دهد و از نظر ساختار و بیان، ادبیات محلی شوشتری را، که مانند دیگر گویشهای محلی در معرض فراموشی و نابودی است.

کتاب «حدیث شریف کسا و شاعران شوشتر، به گویشهای فارسی، عربی و شوشتری» نوشته عیسی سجادی استاد فاضل، شاعر و ادیب شوشتری مجموعه‌ای از منظومه‌های مربوط به حدیث کسای مفصل است که انتشارات معتبر در اهواز به سال ۱۳۹۰ شمسی در ۲۸۰ صفحه منتشر کرده است.

نویسندۀ کتاب، کارمند بازنشستۀ بانک است که بیش از بیست کتاب در بارۀ تاریخ و فرهنگ شوشتر نوشته که هشت عنوان آن تا کنون به چاپ رسیده است.

۷. صرف نظر از بحث‌های سندی که در بارۀ این حدیث جریان دارد و خارج از موضوع این قلم انداز است نفس توجّه به این گنجینۀ ادبیات شوشتری می‌تواند الهام بخش دیگر پژوهشگران محلی باشد که آثار ادبی محلّی مربوط به دیار خود را بدین شیوه ارائه کنند، تا همزمان، از یک سوی این عبادت بزرگ را برپا دارند و از سوی دیگر، انقراض گویش‌های محلی را مانع شوند.

همین فایده انگیزۀ نگارش این یادداشت شده است که امید می‌رود مفید باشد.

۸. در این کتاب، اشعار و منظومه‌های یازده ادیب شوشتری گرد آمده که پیرامون حدیث کسا سروده‌اند. به ترتیب:

1. مولی فتح‌الله وفایی (۱۲۰۸ ۱۳۰۳ ق.)، عالم دین، شعر فارسی، حدود ۱۴۰ بیت.

2. سیدابراهیم محمدی متخلص به رجا (متوفی ۱۳۳۵ ش.) عالم دین، شعر فارسی، حدود ۱۴۰ بیت.

3. منوچهر رحیم‌پور متخلص به مهدی (متولد ۱۳۲۴ ش.) درس قدیم خوانده، شعر فارسی، حدود ۵۰ بیت.

4. ملا غلامحسین عبائی (۱۲۸۲ ۱۳۴۱ ش.) روضهخوان، شعر فارسی، حدود ۷۵ بیت.

5. شیخ جعفر شرف‌الدین (۱۲۰۲ ۱۲۹۳ ش.) فقیه، شعر عربی با ترجمۀ فارسی، ۷۵ بیت.

6. رجبعلی دارابی (۱۳۰۷ ۱۳۷۵ ش.) آموزگار، شعر شوشتری، ۱۱۳ بیت.

7. خدارحم ادیب (تولد ۱۳۱۷ ش.) آموزگار، مخمس شوشتری، ۱۴ بند.

8. غلامرضا مؤذن (تولد ۱۳۱۵ ش.) آموزگار، مخمس شوشتری، ۴۰ بند.

9. نوذر شیر افکن متخلص به عیدی (۱۳۱۵ ۱۳۷۴ ش.) شاعر، مخمس شوشتری، ۳۴ بند.

10. سلطان باب عبدی متخلص به صابر شوشتری (تولد ۱۳۱۹ ش.) شاعر، شعر شوشتری، ۱۱۹ بیت.

11. عیسی سجادی (تولد ۱۳۲۸ ش.) مؤلف کتاب، بازنشستۀ بانک، شعر شوشتری، ۱۳۸ بیت.

مروری بر همین فهرست نشان می‌دهد که اگر این کتاب هیچ فایده‌ای جز احیای نام و یاد چنین شاعرانی نداشت که برخی در پردۀ گمنامی مانده‌اند، برای فایده‌اش کافی بود.

۹. یکی از علل گمنامی این کتاب، آن است که ناشر آن شهرستانی است. متأسفانه در سیستم نشر ما، ناشر شهرستانی همواره از عدم توزیع کتابش باید عذاب بکشد. در حالی که در یک سیستم سالم، باید ناشر شهرستانی به دلیل ایثار و برگزیدن شغل کم سود نشر، تشویق شود و در توزیع به او کمک شود.

یکی از راه‌های غلبه بر این گونه دشواری‌های عرصۀ توزیع، تأسیس کتابخانه‌های تخصصی است که منابع مربوط به یک موضوع، در یک جا کنار هم عرضه شوند تا جوینده به خواستۀ خود برسد. کتابخانۀ تخصصی امیرالمؤمنین علی(ع) در مشهد مقدس در همین راستا جایگاه ویژه دارد. نگارندۀ این گفتار نیز آشنایی با این کتاب و دستیابی به آن را مدیون زحمات مؤسس و مدیر مخلص این کتابخانه است که دعای توفیق برای او کمترین وظیفه است.

۱۰. طرح اولیۀ این یادداشت، دو سه سال پیش نوشته شد. اما تدوین و تحریر آن در واپسین روزهای مهر ماه ۱۳۹۶ سامان گرفت؛ زمانی که چند روز از رحلت بزرگمردی از خطۀ دارالمؤمنین شوشتر می‌گذرد؛ استادی اخلاق مدار که از خاندانی عریق بر آمده و خود نیز با منش والا، پاسدار ارزشهای اخلاقی این خاندان بود.

مرحوم دکتر محمدعلی شیخ استاد بازنشستۀ دانشگاه فرزند شیخ محمدتقی شوشتری بود؛ از خاندانی که بزرگانی همچون شیخ جعفر شوشتری در آن بر آمده‌اند. آن فقید با وقف خانه و کتابخانۀ پدر بزرگوارش بر آستان قدس رضوی گامی بلند برای تداوم معنویت این کهن شهر فرهنگی برداشت. بعلاوه با احیای آثار علامه شیخ محمدتقی، خدمتی بزرگ به اهل تحقیق کرد که در شمار باقیات صالحات او ثبت می‌شود، علاوه بر سال‌ها تدریس و تألیف که در کارنامه‌اش دارد، و صبر بر شهادت فرزند شهیدش که اجر صابران را برایش امید می‌بریم.

پاداش معنوی این گفتار را به نیابت از آن استاد فقید به آستان آسمان‌سای امام مهدی(عج) تقدیم می‌کنم و تداوم توفیق نویسنده این کتاب را برای احیای برگ‌های زرّین دیگری از فرهنگ و ادب دینی این مرزوبوم، از خدای حکیم مسئلت می‌دارم.

منبع: علی‌نامه

Print
523 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com