بعثت: دعای ابراهیم

بعثت: دعای ابراهیم

از ویژگی‌های حضرت ابراهیم علیه‌السلام این است که دعاهایش مستجاب است و هم دعا و هم اجابت آن در قرآن کریم یاد شده است. در زیر چهار دعا و استجابت ایشان را مرور می‌کنیم. چنان که خواهد آمد، تمام این دعاها به تفسیر یا تأویل، به اهل بیت علیهم السلام مربوط است.

دعای نخست: بعثت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم

دعا: رَبَّنا وَ ابْعَثْ فيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ (بقره: 129)

پروردگارا، در ميان آنان رسولى از خودشان برانگيز كه بر آنان تلاوت آيات تو كند و آنان را علم كتاب و حكمت بياموزد و روانشان را (از هر زشتى) پاك و منزه سازد، كه تو بر هر كار كه خواهى قدرت و علم كامل دارى.

اجابت: هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ (جمعه: 2)

اوست خدايى كه ميان عرب امّى (يعنى قومى كه خواندن و نوشتن نمى‏دانستند) پيغمبرى بزرگوار از همان مردم برانگيخت كه بر آنان آيات وحى خدا تلاوت مى‏كند و آنها را (از لوث جهل و اخلاق زشت) پاك مى‏سازد و شريعت و احكام كتاب سماوى و حكمت الهى مى‏آموزد و همانا پيش از اين همه در ورطه جهالت و گمراهى آشكار بودند.

اجابت: لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ (آل عمران: 164)

خدا بر اهل ايمان منّت گذاشت كه رسولى از خودشان در ميان آنان برانگيخت كه بر آنها آيات او را تلاوت مى‏كند و آنان را پاك مى‏گرداند و به آنها علم كتاب (احكام شريعت) و حقايق حكمت مى‏آموزد، و همانا پيش از آن در گمراهى آشكار بودند.

دعای دوم: باقی ماندن یاد نیک (یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام)

دعا: وَ اجْعَلْ لي‏ لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرينَ (شعراء: 84)

و نامم بر زبان اقوام بعدی نيكو گردان.

اجابت: وَ تَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرين (صافات: 108)

و از او در ميان آيندگان نام نيكو باقى گذارديم.

اجابت: وَ وَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا (مریم: 50)

و آنها را از رحمت خود بهره‏مند ساختيم و آوازۀ نكونامى‏شان را بلند گردانيديم.

حدیث تفسیری: وَ كَانَ اسْمُهُ عَلِيّاً ... وَ قَوْلُهُ فِي قِصَّةِ إِبْرَاهِيمَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ‏ وَ قَوْلُهُ تَعَالَى إِجَابَةً لِإِبْرَاهِيمَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ كُلًّا جَعَلْنا نَبِيًّا وَ وَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا وَ قَوْلُهُ: وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيم ‏(الهدایه الکبری/ ص91)(خصیبی: 91)

ترجمه: و نام او «علی»  بود.... و آن کلام در قصۀ ابراهیم که فرمود: « و نامم بر زبان اقوام بعدی نيكو گردان» و کلام خداوند متعال در اجابت ابراهیم که فرمود: ما به او اسحاق و يعقوب را عطا كرديم و به همه شرف نبوت بخشيديم و آنها را از رحمت خود بهره‏مند ساختيم و برایشان نام نیک قرار دادیم: علی. و کلام دیگر خداوند که فرمود: به راستی که  او در ام الکتاب نزد ما علی حکیم است.

حدیث تفسیری: عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِنَ‏ قَوْماً طَالَبُونِي‏ بِاسْمِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقُلْتُ لَهُمْ مِنْ قَوْلِهِ تَعَالَى‏ وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا فَقَالَتْ صَدَقْتَ هُوَ كَذا (قمی مشهدی: 8: 231)

ترجمه: یونس بن عبدالرحمن می‌گوید: به امام رضا علیه السلام عرض کردم: گروهی از من نام امیرالمؤمنین علیه السلام در قرآن را خواستند و من این آیه را خواندم: « و برایشان نام نیک قرار دادیم: علی». فرمود: درست گفتی. همین طور است.

در واقع این دعای حضرت ابراهیم علیه السلام به امیرالمؤمنین علیه‌السلام اختصاص دارد که نام جدش ابراهیم علیه السلام را زنده کرد.

دعای سوم: دریافت حکومت و پیوستن به صالحان:

دعا: رَبِّ هَبْ لي‏ حُكْماً وَ أَلْحِقْني‏ بِالصَّالِحين (شعراء: 83)

ترجمه: مرا حكمى ببخش و به بندگان صالح خود ملحق ساز.

اجابت بخش اول دعا (حکومت): أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى‏ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظيما (نساء: 54)

ترجمه: بلكه حسد مى‏ورزند با مردم چون خدا آنها را به فضل خود برخوردار نمود. كه البته ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت داديم و به آنها ملك و سلطنتى بزرگ عطا كرديم.

حدیث تفسیری: قال الصادقُ علیه السلام: ... «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ» يعني بالناس هاهنا أمير المؤمنين و الأئمة ع «عَلى‏ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً» و هي الخلافة بعد النبوة، و هم الأئمة ع. (قمی: 1: 140)

ترجمه: امام صادق علیه السلام فرمود: « بلكه حسد مى‏ورزند با مردم» در این جا مراد از «مردم» امیرالمؤمنین و امامان علیهم السلام هستند. « چون خدا آنها را به فضل خود برخوردار نمود. كه البته ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت داديم و به آنها ملك و سلطنتى بزرگ عطا كرديم».این ملک عظیم خلافت پس از نبوت است و مربوط به امامان علیهم السلام است.

اجابت بخش دوم (پیوستن به صالحان): وَ إِنَّ مِنْ شيعَتِهِ لَإِبْراهيم (صافات: 83)

ترجمه: از پیروان او ابراهیم بود.

توضیح: در قرائت معمول، این آیه پس از داستان حضرت نوح علیه السلام آمده است و حضرت ابراهیم شیعۀ نوح محسوب می‌شود.

حدیث تأویلی: عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ: لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ الْخَلِيلَ كَشَفَ لَهُ عَنْ بَصَرِهِ فَنَظَرَ فِي جَانِبِ الْعَرْشِ نُوراً فَقَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي مَا هَذَا النُّورُ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَذَا مُحَمَّدٌ صَفِيِّي فَقَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي إِنِّي أَرَى بِجَانِبِهِ نُوراً آخَرَ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَذَا عَلِيٌّ نَاصِرُ دِينِي قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي إِنِّي أَرَى بِجَانِبِهِمَا نُوراً آخَرَ ثَالِثاً يَلِي النُّورَيْنِ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَذِهِ فَاطِمَةُ تَلِي أَبَاهَا وَ بَعْلَهَا فَطَمَتْ مُحِبِّيهَا مِنَ النَّارِ قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي إِنِّي أَرَى نُورَيْنِ يَلِيَانِ الْأَنْوَارَ الثَّلَاثَةَ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَذَانِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ يَلِيَانِ أَبَاهُمَا أُمَّهُمَا وَ جَدَّهُمَا قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي إِنِّي أَرَى تِسْعَةَ أَنْوَارٍ قَدْ أَحْدَقُوا بِالْخَمْسَةِ الْأَنْوَارِ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِهِمْ قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي وَ بِمُنْ يُعْرَفُونَ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدٌ وَلَدُ عَلِيٍّ وَ جَعْفَرٌ وَلَدُ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى وَلَدُ جَعْفَرٍ وَ عَلِيٌّ وَلَدُ مُوسَى وَ مُحَمَّدٌ وَلَدُ عَلِيٍّ وَ عَلِيٌّ وَلَدُ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنُ وَلَدُ عَلِيٍّ وَ مُحَمَّدٌ وَلَدُ الْحَسَنِ الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي وَ أَرَى عِدَّةَ أَنْوَارٍ حَوْلَهُمْ لَا يُحْصِي عِدَّتَهُمْ إِلَّا أَنْتَ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ هَؤُلَاءِ شِيعَتُهُمْ وَ مُحِبُّوهُمْ قَالَ إِلَهِي وَ سَيِّدِي بِمَ يُعْرَفُ شِيعَتُهُمْ وَ مُحِبُّوهُمْ قَالَ يَا إِبْرَاهِيمُ بِصَلَاةِ الْإِحْدَى وَ الْخَمْسِينَ وَ الْجَهْرِ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏ وَ الْقُنُوتِ قَبْلَ الرُّكُوعِ وَ سَجْدَتَيِ الشُّكْرِ وَ التَّخَتُّمِ بِالْيَمِينِ قَالَ إِبْرَاهِيمُ اجْعَلْنِي إِلَهِي مِنْ شِيعَتِهِمْ وَ مُحِبِّيهِمْ قَالَ قَدْ جَعَلْتُكَ مِنْهُمْ فَأَنْزَلَ تَعَالَى فِيهِ‏ وَ إِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيم‏ (ابن شاذان قمى‏: 158)

ترجمۀ بخش مورد نیاز: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: وقتی خداوند ابراهیم علیه السلام را آفرید، پرده از چشمش برداشت. او در کنار عرش نوری دید. گفت: خدایا، این نور چیست؟ خداوند فرمود: ای ابراهیم، این نور برگزیده‌ام، محمد،  است. ابراهیم گفت: در کنار او نوری دیگر می‌بینم. خداوند فرمود: ای ابراهیم، این علی است؛ یاری کنندۀ دین من ... ابراهیم عرض کرد: خدایا، مرا از شعیان و محبان آنها قرار ده. خداوند فرمود: تو را از آنان قرار دادم. خداوند این آیات را دربارۀ ابراهیم نازل کرد: به راستی که از شیعیان او ابراهیم است؛ هنگامی که با قلبی سلیم به نزد پروردگارش آمد.

دعای چهارم: محبوبیت آل ابراهیم:

دعا: رَّبَّنَا إِنىّ‏ِ أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتىِ بِوَادٍ غَيرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلَوةَ فَاجْعَلْ أَفْئدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهوِى إِلَيهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُون (ابراهیم: 37)

ترجمه: پروردگارا، من برخى از ذرّيّه و فرزندان خود را به وادى بى‏كشت و زرعى نزد بيت الحرام تو مسكن دادم، پروردگارا، تا نماز را به پا دارند، پس تو دل‌هايى از مردمان را به سوى آنها مايل گردان و به انواع ثمرات آنها را روزى ده، باشد كه شكر تو به جاى آرند.

حدیث تفسیری: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَام‏: ... قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي‏ إِلَيْهِمْ» وَ لَمْ‏ يَعْنِ‏ الْبَيْتَ‏ فَيَقُولَ‏: إِلَيْهِ‏، فَنَحْنُ‏ وَ اللَّهِ دَعْوَةُ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَامُ الَّتِي مَنْ هَوَانَا قَلْبُهُ قُبِلَتْ حَجَّتُهُ، وَ إِلَّا فَلَا. (کلینی 15: 48)

ترجمه: امام باقر علیه السلام فرمود: خداوند عزوجل فرمود: «پس تو دل‌هايى از مردمان را به سوى آنها مايل گردان» و منظورش کعبه نبود؛ چرا که نگفت: «به سوی آن مایل گردان». به خدا سوگند که دعای ابراهیم ما هستیم که هر که ما را دوست بدارد حجش پذیرفته می‌شود و هر که دوست نداشته باشد، حجش پذیرفته نمی‌شود.

منابع:

·         قرآن کریم.

·         ابن شاذان قمى‏، ابوالفضل شاذان بن جبرئیل. 1363. الفضائل. قم: رضی.

·         الهی قمشه ای، مهدی. 1380. ترجمۀ قرآن کریم. دوم. قم: فاطمة الزهراء علیها السلام.

·         خصیبی (۳۳۴ق)، حسین بن حمدان. 1419. الهدایه الکبری. بیروت: البلاغ.

·         قمی، علی بن ابراهیم (ق۳). 1404. تفسیر قمی. 2 جلد. قم: دار الکتاب.

·         قمی مشهدی(ق3)، محمد بن محمد رضا. 1368. تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب. ویراستۀ حسین درگاهی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.

·         کلینی، محمد بن یعقوب. 1419. الکافی. 15 جلد. قم: دار الحدیث.

 

 

 

Print
3147 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com