قصیده ای رضوی از سلیمی تونی

قصیده ای رضوی از سلیمی تونی

این روضۀ مقدس و این کعبۀ صفا/ این مرقد مطهر و این قبلۀ دعا

مریم نوری نیا

قصیدۀ زیر سرودۀ سلیمی تونی از شاعران دورۀ عراقی است. این شاعر در دیوانش هفت قصیده در مدح امام رضا (ع) دارد. البته دو قصیده بر اثر افتادگی در نسخه ناقص و ناتمام است. قصیدۀ زیر جزء قصاید کامل است و در 50 بیت سروده شده است.این قصیده با ذکر تقدس و پاکی مرقد امام رضا (ع) آغاز شده است و سپس شاعر به مدح امام (ع) پرداخته است.سلیمی برای بیان برخی از ویژگیهای امام رضا (ع) از آیات و احادیث استفاده کرده است. نکتۀ جالب در این آیات و احادیث این است که بیشتر آنها مربوط به امام علی (ع) و پیامبر(ص) است و شاعر هنرمندانه آنها را برای امام هشتم به کار برده است. در ابیات پایانی این قصیده، شاعر برای بر آورده شدن حاجاتش هر یک از امامان را واسطه قرار داده است.

 

در مدح سلطان اولیا علی بن موسی الرضا (ع)

1.       این روضۀ مقدس و این کعبۀ صفا                                    این مرقد مطهر و این قبلۀ دعا

2.       این قبۀ منور با رفعت و شرف                                       وین بارگاه عرش جناب فلک بنا

3.       دانی که چیست کعبۀ حاجت روای خلق                              یعنی مقام و مشهد سلطان اولیا

4.       بحرِ کمال و خازنِ اسرارِ لو کشِف1                                گنج علوم و گوهرِ دریای لافتی2

5.       قایم مقام ختم رسل صدر کاینات                                       مسند نشین بارگه عز و کبریا

6.       لطف خدا شفیع خلایق امین حق                                      سلطان هر دو کون علی موسی الرضا

7.       آن آفتاب برج امامت که می رسد                                     خورشید را ز قبّۀ پر نور او ضیا

8.       آن پادشاه ملک ولایت که همتش                                      بر خوانِ جود خلق جهان را زده صلاش

9.       آن درّ قیمتی که به دریای معرفت                                     کس ره بدو نبرد همی جز به آشنا

10.   شاهی که خلق را سبب بغض و حبُّ او                              از دوزخ است خوف و به جنّت بود رجا3

11.   ای افضحی که علم تو را در بیان حق                               چون دانش رسول خدا نیست انتها

12.   تسبیح زایران تو یعنی ملائکه                                        سبحان من تقدّس بالعزّ و العلا

13.   اوراد ساکنان سماوات روز و شب                                   در مدح باب و جدّ تو یاسین4 و هل اتی5

14.   در وصف روی و موی تو خوانند قدسیان                            هر صبح و شام سورۀ واللیل و الضّحی6

15.   کی وصف و مدحت تو بود حد هر کسی                             ای گفته کردگار تو را مدحت و ثنا

16.   فرّاش آستان جلال تو جبرئیل                                        مدّاح خاندان شما حضرت خدا

17.   باب نبی فضایل تو مرتضی علی                                     جدّ بزرگوار تو سلطان انبیا

18.   در گوش عاکفان مقیمان درگهت                                      هر دم رسد ز حضرت حق فَادخُلُوا نِدا

19.   ز آواز حافظان خوش الحان روضه ات                             هر بامداد در ملکوت اوفتد صدا

20.   بر قاریان روضه تو رشک می برند                                  بستان سرای جنت و مرغان خوش نوا

21.   در زیر سایۀ علم مصطفی بود                                        هرکس که او به ملک ولایت زند لوا

22.   وان کس که کرد در ره دین با شما خلاف                            از قول ایزدش دَرَک الاسفل7 است جا

23.   تو حجّت خدایی و ما بندگان همه                                     بنهاده ایم سر چو قلم بر خط رضا8

24.   یا شاه اولیا نظری کن که عاجزیم                                    افتاده در کمند غم و محنت و بلا

25.   دار الشفای خسته دلان آستان توست                                  با صد نیاز آمده ایم از پس شفا

26.   چشم عنایتی به سوی حال ما فکن                                    تا از عنایت تو رهیم از غم و عنا

27.   هر کس ز حادثات به جایی برد پناه                                   آورده ایم ما به جناب تو التجا9

28.   هستیم سائلان درت یا ابی الحسن                                     داریم امید از کرمت رحمت و عطا

29.   درویشم و تو پادشه بنده پروری                                       سلطانی و سلیمی بیچاره ات گدا

30.   دردی که در دل من آشفته خاطر است                                آن را هم از خزانۀ لطفت رسد دوا

31.   جز زاری و دعا چه بر این درگه آوریم                              ای قادر کریم و خداوند رهنما

32.   یا رب به ذات پاک تو و بی نیازیت                                  از خلق ای تو باقی و باقی همه فنا

33.   یا رب به انبیا و رسولان حضرتت                                   یا رب به قرب و منزلت و جاه مصطفی10

34.   یا رب به حق سید کونین و آل او                                    یا رب به علم و حلم وکمالات مرتضی

35.   یا رب به پاکی و شرف فاطمه که هست                              ذات تو بر طهارت و بر عصمتش گوا

36.   یا رب به عزت حسن و حرمت حسین                                مسموم کین دشمن و مظلوم کربلا

37.   یا رب به آب دیدۀ زین العباد کو                                      یک دم به عمر خویش نیاسود از بکا

38.   یا رب به فضل و دانش باقر که چون نبی                            هرگز دمی نبود دلش از خدا جدا

39.   یا رب به صدق جعفر صادق که در جهان                            اسلام را به برکت علمش بود بقا

40.   یا رب به حق موسی کاظم که در دو کون                            بر خلق کاینات امیر است و پادشاه

41.   یا رب بدین شهید خراسان که درگهش                                چون کعبه هست قبلۀ حاجات خلق را

42.   اعلی علی موسی کاظم شه جواد                                     والا ولیّ حضرت حق، والی ولا

43.   یارب به حُرمت تقی متّقی که بود                                     قایم مقام این شه معصوم مجتبی

44.   یارب به روح پاک علی نقی که هست                                سرو ریاض خلد و گل باغ انّما 11

45.   یا رب به طاعت حسن عسکری که کس                              چون او امور حق به شرایط نکرد ادا

46.   یا رب به حق مهدی هادی که جن و انس                             دارند تا به حشر بدان شاه اقتدا

47.   یا رب به حق جمله امامان که ذاتشان                                پاک آفریده ای ز همه زلت و خطا

48.   کین جمع را که روی بدین کعبه نجات                                آورده اند جمله به زاری و ربنا

49.   جرم همه ببخش و مرادات همگنان                                   از لطف خود برآور و حاجات کن روا

50.   امیدوار بنده سلیمی به فضل توست                                   یا قاضی الحوایج و یا سامع الدّعا

(سلیمی تونی، 1390: 18)

 

 توضیحات:

1قال علی(ع): لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا اگر پرده ها کنار برود چیزی به یقین من افزوده نمی شود. (تمیمی آمدی، 556:1410)

2. لا فتی الا علی لا سیف الا ذو الفقار ( کلینی، 1407 ج8 :110) جوانمرد شجاعی چون علی و شمشیری مانند ذوالفقار وجود ندارد.

این حدیث از سوی جبرئیل در جنگ احد در شأن علی (ع) نازل شده است.

3پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حدیثی دربارۀ محبت و ولایت امام رضا (ع) فرموده اند:: مَن أحَبَّ أن يَلقَى اللَّهَ ضاحِكاً مُستَبشِراً فَليَتَوَلَّ عَلِيَّ ابنَ مُوسَى الرِّضا(ع)

كسى كه دوست دارد خندان و با روى گشاده خداوند را ديدار كند، بايد از محبّت و ولايت على بن

موسى الرضّا(ع) بهره‏ مند باشد ( مجلسی، 1403 ج36 : 296 ).

4. در خصوص سوره «يس» در روايتى از امام صادق عليه السّلام مى‏خوانيم كه فرمود:

 «يس نام رسول خداست و دليل بر آن اين است كه بعد از آن مى‏فرمايد تو از مرسلين و بر صراط مستقيم هستى» (بابایی، 1382ج4: 82)

5. هل أَتى‏ عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ‏ يَكُنْ‏ شَيْئاً مَذْكُوراً (انسان: 1). شأن نزول این آیه مربوط به زمانی است که :

امام علی (ع) و فاطمه(س) برای شفای حسنین نذر کردند سه روز، روزه بگیرند اما در هنگام افطار فقیری از آنها طعام خواست و آنها افطار خود را به مسکینان دادندو این اتفاق تا سه شب ادامه داشت.(برای اطلاعات بیشتر ر.ک به امالی شیخ صدوق و کتب تفسیری دیگر)

6اشاره به آیات اول و دوم سورۀ ضحی. ضحی (روشنی) و لیل (تاریکی) ضمن اینکه شاعر با این دو واژه لف و نشری مشوش در بیت ایجاد کرده است.

7اسفل: فرودتر، زیرین. هفتمین طبقۀ دوزخ که زیر همۀ طبقات است. (فرهنگ معین)

8شاعر با واژۀ رضا در معنای رضایت و تسلیم و نام امام رضا(ع) ایهام تناسب برقرار کرده است.

9التجا: پناه بردن، پناه جستن. (فرهنگ معین)

10.شاعر از این بیت تا پایان بیت 46 نام چهارده معصوم را می آورد و آنها را در برابر خدا واسطه قرار می دهد تا حاجاتش بر آورده شود

11إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ (مائده:55)

ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانى كه ايمان آورده ‏اند: همان كسانى كه نماز برپا مى ‏دارند و در حال ركوع زكات مى‏ دهند.

 منابع

·         قرآن کریم.

·         ابن بابویه، محمد بن علی. (1376) امالی صدوق، تهران: کتابچی.

·         بابایی، احمد علی. (1382) برگزیدۀ تفسیر نمونه، ج4، تهران: دارالکتب اسلامیه.

·         تمیمی آمدی، عبد الواحد. (1410ق) غرر الحكم و درر الكلم‏، قم: دار الكتاب الإسلامي.

·         سلیمی تونی، تاج الدین حسن بن سلیمان. (1390) دیوان سلیمی تونی، به کوشش عباس رستاخیز، با مقدمۀ حسن عاطفی، تهران: مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

·         کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق) الکافی، ج 8، تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی ، تهران: دارالکتب اسلامیه.

·         مجلسی، محمد باقر. (1403) بحار الانوار، ج36، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

·         معین، محمد. (1378) فرهنگ معین، ج1، تهران: امیر کبیر.



Print
12621 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com