معرفی رساله: نقد و تحلیل شعر شیعی در سبک عراقی

معرفی رساله: نقد و تحلیل شعر شیعی در سبک عراقی

اشاره: این رساله روز سه شنبه 6 مهر 1395 با نمرۀ 20 دفاع شد. خانم مرضیه افخمی ستوده از همکاران ادب پژوهی شیعی هستند.


رساله دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی (Ph. D)

دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، دانشکده زبان و ادبیات، گروه زبان و ادبیات فارسی

عنوان: نقد و تحلیل شعر شیعی در سبک عراقی

استاد راهنما: دکتر مهدی محقق، استاد مشاور: دکتر ماندانا هاشمی اصفهان

نگارش: مرضیه افخمی ستوده

تابستان 1395

 

چکیده

در این رساله اشعار شیعی مربوط به شاعران قرن هفتم تا نهم بررسی شده است. ابیات شاعرانی که به این نوع شعر نظر داشته‌اند به اجمال واشعار چهار شاعر شیعه مذهب یعنی سلیمی تونی، حسن کاشی، آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری، به تفصیل از نظر سبکی بررسی و در نهایت مورد نقد و تحلیل واقع شدند. در زمینه نقد، نقد زیبایی شناختی و محتوایی در ابیات شاخص آنها مد نظر بوده است. هدف از بررسی موضوع فوق این است که جایگاه و ارزش شعر شیعی این دوره تعیین شود. یافته اصلی پژوهشگر در این رساله آن است که شاعران منقبت‌گوی این دوره جریان‌ساز بوده و بر شعر شیعی دوران بعد از خود اثرگذار بوده‌اند. در میان این شاعران حسن کاشی نقش آفرین بوده است. قابل ذکر است این شاعران تنها برای علاقه شخصی خود به اهل بیت، به سرودن این ابیات اقدام نمی‌کردند و یکی از مقاصد آنها ترویج باورها و اعتقادات مذهب شیعه بوده است. در بین شاعران مورد پژوهش نحوه بیان سلیمی و موضوعاتی که در مورد اهل بیت(ع) به آن پرداخته چهره او را از دیگران ممتاز کرده است. دستاورد دیگر، آشنایی‌زدایی‌های این شاعران است که بیشتر در زمینه ترکیبات تشبیهی، تلمیحات قرآنی و نحوه روایت معجزات به چشم می‌خورد. از نظر مضمون امام علی، و بعد از ایشان امام حسین و امام رضا و امام زمان علیهم‌السلام مرکز اصلی توجه قرار گرفته‌اند.

کلمات کلیدی: شاعران شیعی، قرن 7 تا 9، نقد و تحلیل. 


فهرست مطالب

فهرست مطالب

 

بسم الله الرحمن الرحیم............................................................. ‌أ

تعهد نامه اصالت رساله یا پایان نامه........................................... ‌ب

منشور اخلاق پژوهش................................................................ ‌ج

سپاس‌گزاری............................................................................... ‌و

تقدیم به...................................................................................... ‌ز

فهرست مطالب........................................................................... ‌ح

فهرست جدولها.......................................................................... ‌ف

فهرست نمودارها....................................................................... ‌ص

چکیده........................................................................................ 20

فصل اول................................................................................ 21

کلیّات تحقیق.............................................................................. 21

فصل اول: کلیات تحقیق............................................................. 22

1-1-مقدمه................................................................................ 22

2-1 بیان مساله........................................................................... 23

3-1 پرسش‌های پژوهش............................................................ 23

4-1 اهمیت و ضرورت تحقیق.................................................. 24

5-1 اهداف................................................................................ 24

6-1 فرضیه‌ها............................................................................. 25

فصل دوم................................................................................ 26

مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق............................................. 26

1-2- ادبیات تحقیق.................................................................. 27

1-1-2 شعر............................................................................... 27

شعر شیعی.................................................................................. 27

خاندان‌های وزارت در قرن 7 و 8 هجری قمری:..................... 33

دین و مذهب در قرن 7 و 8 مصادف با استقرار مغولان و ایلخانان:........................ 33

تشیع در نظر بزرگان اهل سنت................................................. 35

تشیع اولجایتو............................................................................. 36

وضعیت تصوف در این قرنها..................................................... 36

تصوف علمی.............................................................................. 37

تصوف و شیعه اثنی عشری........................................................ 37

فتوّت و تشیّع............................................................................. 37

وضعیت علوم در قرن 7 و 8...................................................... 38

مراکز تعلیم در این دو قرن........................................................ 38

دسته‌های علوم در قرن 7 و 8.................................................... 39

زبان و ادبیات فارسی در دو قرن 7 و 8.................................... 40

وضع عمومی زبان و ادبیات فارسی.......................................... 40

تاریخ اواخر قرن هشتم و نهم.................................................... 42

وضع اجتماعی ایران در قرن نهم.............................................. 43

تفاوت میان عهد مغولان و تیموریان......................................... 43

ادیان و مذاهب در قرن نهم....................................................... 44

ذکر مناقب.................................................................................. 46

نیرومندی شیعه.......................................................................... 46

نوربخشیه.................................................................................... 47

رسمی شدن تشیع...................................................................... 47

آداب و رسوم شیعیان در دوره تیموریان................................... 48

برپایی مراسم انتظار................................................................... 48

آداب شفا خواستن..................................................................... 48

عزاداری برای امام حسین (ع).................................................. 48

پراکندگی جغرافیایی شیعیان در قرن هشتم.............................. 49

تصوف........................................................................................ 50

سلسله‌های صوفیان شیعه........................................................... 51

وضع علوم در قرن 9.................................................................. 51

علوم عقلی.................................................................................. 52

علوم ادبی................................................................................... 52

علوم بلاغت................................................................................ 52

ادب‌پروری تیموریان.................................................................. 52

شعر فارسی در قرن نهم و آغاز قرن 10................................... 53

رواج شعر و کثرت شعرا........................................................... 53

ویژگی‌های شعری قرن هفتم و هشتم........................................ 54

ویژگیهای زبانی.......................................................................... 54

ویژگی‌های ادبی قرن هفتم و هشتم........................................... 54

ویژگی‌های فکری....................................................................... 56

ویژگی‌های شعری قرن نهم........................................................ 56

ویژگی‌های صوری و زبانی........................................................ 57

ویژگیهای ادبی........................................................................... 58

ویژگی فکری.............................................................................. 61

شاعران نام‌آور این دوره............................................................. 64

نقد کاربردی یا تاثیری (نقد به لحاظ خواننده)......................... 66

نحوه عملکرد نقد عملی............................................................ 66

نقد زیبایی شناسی...................................................................... 67

پیدایش علم زیبایی شناسی........................................................ 67

زیبایی‌شناسی و نشانه‌های آن..................................................... 69

اصل وحدت............................................................................... 69

اصل ابهام و پیچیدگی شعر:....................................................... 71

اصل تقویت و تأکید در شعر...................................................... 71

اصل غرابت و ابداع................................................................... 72

اصل غلّو..................................................................................... 72

1-2-2 کتابها.............................................................................. 74

2-2-2 پایان نامه‌ها.................................................................... 75

3-2-2 مقالات........................................................................... 75

فصل سوم............................................................................... 82

روش شناسی تحقیق................................................................... 82

1-3 روش انتخاب شعرا برای تحقیق:...................................... 83

2-3 روش انجام تحقیق............................................................. 83

فصل چهارم........................................................................... 89

اشعار شیعی در سبک عراقی..................................................... 89

1-4 کمال الدّین اسماعیل اصفهانی (635 ه. ق-؟) 1............... 90

2-4 سیف اسفرنگی (581-666؟ ه. ق)................................... 90

3-4 مولوی (604-672)............................................................ 91

4-4 نزاری قهستانی: (650- 720 یا 721 ق)........................... 91

5-4 امامی هروی (؟-686ه. ق)................................................ 93

نصرت علوی رازی، حمزه کوچک و شهاب سمنانی (احتمالا 729-؟).............. 94

6-4 نصرت علوی رازی............................................................ 94

7-4 حمزه کوچک:.................................................................... 94

8-4 شهاب بن علی بن کمال سمنانی:...................................... 95

9-4 اوحدی مراغه‌ای (670- 738 ه. ق).................................. 95

10-4 خواجوی کرمانی (689-753ق)..................................... 97

11-4 عضد (716-؟)................................................................ 98

12-4 ابن یمین (؟- 769 ق).................................................... 99

13-4 سیف فرغانی (؟- 749یا 750)....................................... 101

14-4 روح عطّار (روحی عطّار)................................................ 102

15-4 طغان شاه شاهرودی (؟).................................................. 103

16-4 سلمان ساوجی (709-778ق)......................................... 103

17-4 ابن نصوح........................................................................ 111

18-4 امیرشاهی سبزواری (م 857).......................................... 111

19-4 حافظ (727- 792ق)...................................................... 111

20-4 برندق خجندی (؟)......................................................... 112

21-4 شاه نعمت الله ولی (731-834)...................................... 113

22-4 قاسم انوار (؟)................................................................. 115

23-4 اٌنسی جُنابادی (؟)........................................................... 116

24-4 کاتبی نیشابوری ترشیزی (؟-۸۳۹ه. ق).......................... 117

25-4 عصمت بخارایی (؟)........................................................ 118

26-4 امیر علیشیر نوایی (844-906ه. ق)................................ 119

27-4 غیاث‌الدین شیرازی (؟- 848 ق)................................... 119

28-4 عبد الکریم مدّاح (؟)....................................................... 123

29-4 رستم خوریانی................................................................. 126

30-4 شاه داعی شیرازی (810-870 ه. ق).............................. 127

31-4 ابن حسام خوسفی (؟- 875 ق)..................................... 127

32-4 جامی (817- 898 ق)..................................................... 135

چهار شاعر منتخب.............................................................. 138

33-4 حسن کاشی (648- ؟)............................................ 138

معرفی شاعر............................................................................... 139

بیان............................................................................................. 144

معانی.......................................................................................... 150

بدیع معنوی................................................................................ 155

ب. سطح زبانی.......................................................................... 162

بخش لغوی................................................................................. 162

بخش آوایی................................................................................ 166

بخش نحوی............................................................................... 180

پ. سطح فکری......................................................................... 184

پروردگار..................................................................................... 184

پیامبر اکرم (ص)........................................................................ 186

- امیر المومنین(ع).................................................................... 186

امام حسن(ع)............................................................................. 203

امام حسین(ع)............................................................................ 203

امام سجاد(ع)............................................................................. 204

امام باقر(ع)................................................................................ 204

امام کاظم(ع).............................................................................. 204

امام رضا(ع)................................................................................ 204

امام حسن عسکری(ع).............................................................. 205

امام مهدی (عج)........................................................................ 205

اهل بیت(ع)................................................................................ 205

پند و اندرز................................................................................. 207

تربیتی......................................................................................... 207

عرفانی........................................................................................ 208

کلامی-فلسفی............................................................................ 208

مفاخره........................................................................................ 209

ت. آشنایی‌زدایی‌ها..................................................................... 210

آشنایی زدایی در ترکیبات.......................................................... 210

آشنایی زدایی در واژگان............................................................ 213

ث. تحلیل فرم و محتوا.............................................................. 214

ساختار قصاید کاشی از منظر فرم و محتوا............................... 214

گزارش کلی از بررسی‌ ابیات کاشی.......................................... 227

34-4 لطف الله نیشابوری (810-؟)............................. 231

معرفی شاعر............................................................................... 231

الف. سطح ادبی......................................................................... 235

بیان............................................................................................. 235

معانی.......................................................................................... 240

بدیع معنوی................................................................................ 245

ب. سطح زبانی.......................................................................... 251

بخش لغوی................................................................................. 251

بخش آوایی................................................................................ 254

بخش نحوی............................................................................... 265

پ. سطح فکری......................................................................... 268

ت. آشنایی‌زدایی‌ها..................................................................... 282

ث. تحلیل فرم و محتوا.............................................................. 284

گزارش کلی از بررسی ابیات منقبتی نیشابوری........................ 294

35-4 سلیمی تونی (854-؟)......................................... 297

معرفی شاعر............................................................................... 297

الف. سطح ادبی......................................................................... 307

بیان............................................................................................. 307

بدیع معنوی................................................................................ 323

ب. سطح زبانی.......................................................................... 340

بخش آوایی................................................................................ 345

پ. سطح فکری......................................................................... 364

ت. آشنایی‌زدایی‌های ابیات سلیمی........................................... 403

ث. تحلیل فرم و محتوا.............................................................. 407

ساختار قصاید سلیمی................................................................ 407

پیوند و انسجام بین فرم و محتوا............................................... 408

گزارش و تحلیل کلی از ابیات سلیمی...................................... 417

36-4 آذری اسفراینی (866- 784 ه.ق)................... 420

معرفی شاعر............................................................................... 420

الف. سطح ادبی......................................................................... 436

سطح نحوی................................................................................ 465

پ. سطح فکری......................................................................... 467

ت. آشنایی زدایی‌ها.................................................................... 497

گزارش کلی از آذری و ابیات منقبتی او................................... 516

مقایسه چهار شاعر اخیر :.......................................................... 519

نقد و تحلیل فرم......................................................................... 519

الف. بیان.................................................................................... 519

پ. بدیع معنوی......................................................................... 525

ت. سطح زبانی.......................................................................... 527

تحلیل محتوا............................................................................... 530

الف. مضامین مشترک بین این شعرا......................................... 530

ب. تمایزات محتوایی................................................................ 539

 آشنایی‌زدایی در آثار این چهار شاعر.................................................. 544

فصل پنجم.............................................................................. 554

نتیجه‌گیری.................................................................................. 554

جایگاه شعر شیعی در ادبیات این دوره وتفاوت این نوع شعر با قبل و بعد از خود.......................................... 555

سرحلقه منقبت خوانان شعر شیعی و تاثیر او در شعر شاعران بعد از خود........................................................ 558

ساختاراشعار شیعی از منظر فرم و محتوا................................. 560

فرم.............................................................................................. 560

ویژگیهای زبانی.......................................................................... 560

بیان............................................................................................. 560

حوزه معانی................................................................................ 560

بدیع معنوی................................................................................ 561

موسیقی درونی........................................................................... 562

موسیقی بیرونی.......................................................................... 562

موسیقی کناری........................................................................... 562

معایب آثار.................................................................................. 563

ساختار محتوای اشعار شیعی..................................................... 563

درون‌مایه‌های برجسته اشعار شیعی........................................... 564

نقد........................................................................................ 568

آشنایی‌زدایی در آثار این شاعران............................................... 570

دستاوردهای دیگر این پژوهش:................................................. 572

فهرست منابع......................................................................... 574

Abstract............................................................................. 589

 

 

Print
3757 Rate this article:
2/0

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com