ترجمۀ منظوم 65 حديث از حضرت اميرالمؤمنين علی علیه السلام

ترجمۀ منظوم 65 حديث از حضرت اميرالمؤمنين علی علیه السلام

 

 معرفی و بازتصحیح: رضا بیات


اشاره:

این رساله که در پاییز 1393 درفصلنامۀ سفینه چاپ شده، حاوی 65 قطعۀ دو بیتی در ترجمۀ کلمات قصار امیرالمؤمنین علیه‌السلام است و غیر از ارزش معنوی کلام معصوم، به لحاظ ادبی نیز از چند حیث ارزشمند است:

1-     نمونه‌ای است از ژانر ترجمۀ منظوم مأثورات.

2-     از منظر ادبیات تطبیقی نمونه‌ای قابل مطالعه است.

3-     نسخه‌ای نویافته و منحصر به فرد است.

4-     شاعر نیز نویافته و ناشناس محسوب می‌شود.

5-     این شاعر که به کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام گرایش یافته است، سنی مذهب است.

6-     نمونه‌ای سلیس و روان از شعرای هندی‌الاصل است؛ با آنکه این شعرا نوعا دشوارگو هستند.

مصحح محترم، استاد حسین متقی، دستی قوی در نسخه‌شناسی دارند و یافتن این نسخه حاصل تتبع ایشان در فهارس و کتاب‌خانه‌ها بوده است؛ اما به زعم نگارنده، در برخی موارد، نتوانسته‌اند ضبط صحیح شعر را تشخیص دهند. بدخطی و تصرفات کاتب، خصوصا در تک نسخه‌ای کوتاه، راه را بر بسیاری از دقت‌ها می‌بندد که در این مورد نیز، گویا چنین بوده است.

آنچه در ادامه می‌آید، صرفا بازنشر مقاله‌ای چاپ شده در سفینه نیست؛ علاوه بر ویرایش فنی، برخی از بدخوانی‌ها نیز اصلاح شده است. نگارنده نسخۀ خطی را در اختیار نداشته و در اغلب موارد، به قراین زبانی و معنوی و با توجه به احتمالات مختلف تصحیفی، صورت صحیح را  تشخیص داده است. در چند مورد معدود نیز، استحسان جای تصحیح را گرفته و بدون حجتی قوی، شعر «بازسازی» شده است.

بدخوانی‌ها باعث شده تا مصحح محترم، شاعر را ضعیف و غیر فصیح ارزیابی کند و شعر او را فاقد ارزش ادبی بداند؛ اما به نظر می‌رسد که این‌چنین نباشد. ضعف تألیف و ناتوانی در رعایت عروض، کمتر از آن است که دلیلی بر ضعف شاعر باشد. این ابیات، حافظ محمد سعید هندی را شاعری متوسط معرفی می‌کند.

آخرین نکته این که این ترجمه‌های منظوم، در قالب دوبیتی سروده نشده‌اند؛ بلکه قطعه‌هایی دو بیتی با وزن «مفتعلن مفتعلن فاعلن» هستند.

 

فصلنامه تخصّصى مطالعات قرآن و حديث سفينه

سال یازدهم، شماره 44«ويژه حدیث»، پاییز 1393، ص155 - 166

 

ترجمۀ منظوم 65 حديث از حضرت اميرالمؤمنين علی علیه السلام

حافظ محمد سعید هندی (سده 12)

به کوشش: حسین متقی[1]

 

چکیده:

این گفتار، ترجمۀ منظوم فارسی 65 حدیث از کلمات قصار امیرالمؤمنین علیه‌السلام در اخلاق و مواعظ را در بر دارد که حافظ محمد سعید هندی شاعر سنّی هندی قرن 11 و 12 به شعر فارسی برگردانده است و برای نخستین بار، از روی نسخۀ خطی موجود در کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی قم به چاپ می‌رسد.

کلیدواژه‌ها: امیرالمؤمنین علیه السلام - کلمات قصار/ هندی، محمد سعید/ شعر فارسی سده 11 و12.


مقدمه:

ترجمۀ منظوم فارسي 65 حديث از حضرت اميرالمؤمنين علي علیه‌السلام سرودة حافظ محمدسعيد بن كرم‌الله هندي (زنده به سال 1112ه) می‌باشد.

اين اثر منظوم گزيده‌ای از احاديث و کلماتِ نورانی مولی الموحّدين، اميرالمؤمنين حضرت علیّ بن‌ ابی‌طالب عليه آلاف التحيّة و الثناء است که به ترتیب الفبایی آغاز حدیث مرتّب شده و آنگاه شاعری سنّي از اهالي هندوستان در قالبِ «دوبیتی»، به نظم درآورده است. اصل دست نويس اين ترجمۀ منظوم (الفبايي) ذيل مجموعه‌ای با عنوان منتخب گفته‌های حکما به شمارۀ «6631» در ضمن برگ‌های «182 الف-192الف»، در کتابخانۀ بزرگ حضرت آيت‌الله‌‌العظمی مرعشی ‌نجفی(ره) در قم نگهداری می‌گردد. نسخۀ حاضر به جهتِ منحصر بفردِ بودن آن، علاوه بر وجودِ برخی اغلاط در نگارش ابيات، برخی عبارات آن ناخواناست و همچنين از نظر فنّ عروضي و صنعتِ بديع در زبان فارسی نيز دارای ضعف و اشکالات اساسی است؛ امّا نکته‌ای که نبايد در مطالعۀ اين نوشتار از نظر دور داشت، اين است که اشعار مذکور سروده‌های يک هندی تبار است که آگاهی‌های اندکی از زبان و ادب فارسی داشته است و عباراتِ وی گواه اين است که شاعر در سرودن اين ابيات به تکلّف افتاده است! به هر تقدير ميزان عشق و ارادت به مولا اميرالمؤمنين علیه‌السلام را نبايد صرفاً با ديدگاه ادبی سنجيد؛ چنان که ملاي رومی گويد:

ما درون را بنگريم و حال را                                      نی برون را بنگريم و قال را

بی‌ترديد، کسانی که با زبان حال خود مخلصانه و عاشقانه دربارۀ حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام قلمی زده يا قطعه‌ای سروده‌اند، مورد لطف و عنايت حضرت قرار داشته‌اند و نکتۀ کليدی و رمز توفيقِ انسان‌هاي مخلص، دقيقا همين مسأله است. لذا به نظر مي‌رسد اين‌گونه آثار، بايستي بدون هيچ پيش داوری، چاپ و منتشر گردند. نکتۀ پاياني اينکه، احاديث حاضر، کلماتي حکمت‌آميز و اخلاقي‌اند که نوعاً مشهورند و در منابع حديثي شيعه و سني، نقل گرديده‌اند و به همين جهت، در اين وجيزه عجالتاً احاديث، بدون مصدر آمده‌اند؛ اميد است ان‌شاء‌الله دانشجويان و محققان جوان تازه نفس، به غناي اين نوع آثار بيفزايند.


متن رساله:

بعضى از كلام سعادت انجام حضرت خلافت اميرالمؤمنين على كرم الله وجهه:

1) إيمان المرء يعرف بأيمانه:

هست نجات ابد از راستي                                                     وز ازل از راستي آمد صفا

زانكه ز آئينۀ ميهمان راست                                                   شاهد ايمان بنمايد لقا

 

2) إخوان هذا الزمان جواسيس العيوب:

هر كه در اين عصر برادر شود                                                در دلش اي دوست نبينم صفا

دم‌به‌دم اندر تو نهان عيب‌‌جو                                                  با تو عيان در ره مهر و وفا

 

3) أخوك من واساك في الشدائد:

كرده به عالم محك دوستي                                                    شدّت احوال حكيم قضا

اوست برادر كه به دشواري‌ات                                                يار بود از تو نباشد جدا

 

4) إخفاء الشدائد من المروّة:

گر به تو سختي رسد از روزگار                                              فاش مكن پيش كسي هيچ جا

نيست مروّت كه شكايت بري                                                 بر در مخلوق خدا از خدا

 

5) آخر الظلم وخيمة:

راه خطرناك دراز است بيش                                                 چون سبك آیي رسي آسان دلا[2]

وان که نهد بر سر خود بار ظلم                                              مي‏فتد آخر به گراني ز پا

 

6) استراحة النفس في اليأس:

هر كه شد از خلق خدا نااميد                                                 روي دل او برده به سوي خدا[3]

ماند در آسايش جان جاودان                                                  يافته از بند رذالت رها.

 

7) البأس من خوف الذلّ في الذلّ:

مي‌شود از حكم خداي جليل                                                 آدمي از خوف ذلالت[4] ذليل

ور به تو وسواس بود در سخن                                               قول علي هست برايت دليل

 

8) بشّر نفسك بالظفر بعد الصبر:

باد بشارت به تو گر صابري                                                   در هم و غم نيست تو را اضطراب

صبر كليد در مقصود و آن                                                     زانكه پس از صبر بود فتح باب

 

9) بشاشة الوجه عطيّة ثانية:

گر تو عطایي كني از بهر حق                                                 با رخ خندان كن و با خوي خوب

تا بدو چندان[5] بود آن بخش تو                                               از در غفّار جميع الذنوب

 

10) بكاء المرء من خشية الله قرّة عين:

ديدۀ مردم كه ز خوف خدا                                                    گريه‌كنان گشته به دنيا پر آب[6]

سردی‌اش[7] از روح شود چون بود                                            ناظر غفّار به روز حساب

 

11) برّك، لاتبطله بالمنّة:

نيكي‌ات اي دوست كه بي‌منّت است                                        موجب اجرست به درگاه رب

از عمل خود نهي ار منّتي                                                     تار شود منّت و نيكي حطب

 

12) باقی العمر لا قيمة لها:

باقي عمر تو دُرِ بيبهاست                                                     بر سر سنگي مكن آن را خراب

ور به سفاليش فروشي، خري                                                 رخت پشيماني روزِ حساب

 

13) تدارك في آخر العمر ما فاتك في أوّله:

زود به جا آر به پابان عمر                                                     آنچه كه شد اوّل آن از تو فوت

هست به هر كس درِ حق وا، اگر                                             روي دل آري به خدا قبل موت

 

14) تغافل عن‏ المكروه‏ توقّر:[8]

هست فراموشي‌ات از ناخوشي                                               موجب تعظيم بود غربتت

ور تو به هر مسأله آيی به تنگ[9]                                               زود و شتاب از تو رود دولتت

 

15) ثنِ إحسانك بالاعتذار:

چون به كس از دست تو نيكي رسد                                         عذر به تقصير خود از وي بخواه

تا بدو چندان شود آن نيكي‌ات                                               از كرم خالق و فضل اله

 

16) جولة الباطل ساعة و جولة الحقّ إلي الساعة:

سعي تو در وادي بيهودگي                                                    از نفسي بيش ندارد بقا

ور به ره راست تو جولان كني                                                مي‏نشود تا به قيامت فنا

 

17) حدّة المرء تهلكة:

ناقۀ نفس تو بسي سركش است                                               تند مكن تيز مران بي‌مهار

برطرفِ برّ هلاكت نرو                                                         تيزي او چون نبود در قطار

 

18) حلم المرء عونه:

بر سر خود تاج تحمّل بنه                                                     تند مرو گر ز منت باور است

باش به هر كار، دلا بردبار                                                     زانكه تحمّل همه جا ياور است

 

19) حرّم الوفاء علی من لا أصل له:

بر ندهد تا به ابد شاخ بيد                                                     بوي گل از خرمن حنظل مجو

در ازل آن كس كه به خلق كريم                                              نيست قرين، هست وفا دور از او

 

20) خير الأصحاب من يدلّك علي الخير:

راه خطرناك دراز است پيش                                                 يار هواخواه تو همره نكوست

هر كه تو را در ره نيكي برد                                                   از همه ياران تو بهتر هموست

 

21) خف الله، تأمن من غيره:

بر همه عالم متصرّف خداست                                                نيست درآن مدخل چون و چرا

گر طلبي از همه عالم امان                                                     غم مخور از غير و بترس از خدا

 

22) خيرالمال، ما أنفق في سبيل الله:

گر شود اسراف، وبال است مال                                              دانش مُسرف به جهان ابتر است

بهر خدا آنچه تصرّف كني                                                     از همه مال تو همان بهتر است

 

23) خالف نفسك، تسترح:

دشمن دين است يقين در كمين                                              نفست از آن نيست امان در جهان

باش به او دشمن و تابع مباش                                                راحت اگر مي‌طلبي جاودان

 

24) خير من كمالات النفس، حُسن الخلق:

خوبي خُلق است كمالات نفس                                               بهتر از اين نيست كمالي دگر

گر به تو مشكل بود اندر سخن                                               چشم گشا قول علي در نگر

 

25) خليل المرء، دليل عقله:

یار که هم کاسۀ نيكان بود                                                     همدم خود ساز دلا در جهان

رتبۀ عقل تو ز مردم خفي است                                               از عمل ما به تو گردد عيان

 

26) دليل عقل المرء، قوله و دليل أصله، فعله:

گوهر عقل و دُرِ اصل اي عزيز                                                در صدف سينۀ انسان كه ديد؟

رتبۀ عقل تو نمايد سخن                                                       وز عملت اصل تو گردد پديد

 

27) دُم علي كظم الغيظ، تحمد عواقبك:

رونق بازار خِرد بشكند                                                        غصه چو بر دل به خرامش[10] شود

غصه فرو خوردنت ار عادت است                                           آخر كار تو ستايش شود

 

28) دولة الارذال، آفة الرجال:

روزي بيش و كم، بر نيك و بد                                               جملگي از مخزن حكمت رسد

آفت مردان بود اندر جهان                                                    سفله چو بر مسند دولت رسد

 

29) دار من جفاك تخجيلاً:

دست زن اي دوست به دامان صلح                                          بر تو چو كس جور و جفایی نمود

تا شود او با رخ پر چين خويش                                              از لب شيرين تو شرمنده زود

 

30) ذكر الاولياء، ينزل الرحمة:

گر طلبي رحمت پروردگار                                                    ياد كن احباب خدا بي‌شمار

ياد محبان خدا مي‌كند                                                          رحمت خالق به خلايق نثار

 

31) رسول الموت، الولادة:

هر كه شود واقف كار عظيم                                                   چارۀ خود سازد از آن پيشتر[11]

نیست[12] در اين خانة فاني مقام                                               زادنت از مرگ رساند خبر

 

32) زوايا الدنيا مشحونة بالرزايا:

شاه ازل كشور دنياي دون                                                     كرده پر از لشکر رنج و الم

عيش در آن امر محال آمده                                                   شادي‌اش آميخته با زهر غم

 

33) زيارة الضعفاء من التواضع:

صاحب دولت به زيارت اگر                                                  بر در مسكين ضعيفي رود

نزد خداوند خرد در جهان                                                    بعضي از انواع تواضع بود

 

34) سيرة المرء تنبئي من سرّه:

شاه دل است و همه اعضا سپاه                                               از سپه اظهار شود عزم شاه

مي‌شود از خصلت مردم پديد                                                آنچه كند دل به‌نهاني نگاه

 

35) سموّ المرء في التواضع:

اي متکبّر، نشوي سر بلند                                                     چند كني گوش به بيهوده چند

جان من! اندر دو جهان مي‌شود                                              رتبۀ مردم ز تواضع بلند

 

36) سلاح الضعفاء الشكاية:

نه![13] كه ستم كس نكند بر ضعيف                                            ياور او چون نبود هيچ كس

نيزه و تير و تبر ناتوان                                                          بردن غم پيش كسان است و بس

 

37) سلامة الانسان في حفظ اللسان:

گر طلبي گوشۀ امن و امان                                                    بسته‌صفت بسته‌دهن باش و بس

شاپرك از خامشي آزاد گشت[14]                                               بلبل گويا شده اندر قفس

 

38) شرّ الناس من تقيه الناس:

خلق ميازار و بترس از خدا                                                   نيكيِ خويش ار طلبي جاودان

بدترِ مردم بود اندر جهان                                                     آن كه بترسند از او مردمان

 

39) صدق المرء نجاه:

آنکه به صدق دل و گفتار راست                                             هست قرين روز و شب از عام و خاص

مي‌شود اندر دو جهان رستگار                                                مي‌شود از ظلمت كذبش خلاص

 

40) صمت الجاهل ستره:

صورت انسان چو بهائم سير[15]                                                ساخته حق، زينت آن خامشي است

زير زبان است نهان عيب جهل                                               پردۀ نادان به جهان خامشي است

 

41) ضرب اللسان أوجع من ضرب السنان:

بر بدن از نيزه رسد زخم و درد                                              دل شود آزرده ز تيغ سخن

از الم درد كه بر تن رسد                                                      درد دل افزون بود اي جان [من]

 

42) من طال رجاءه طال حزنه [16]:

هر كه در اين وادي ناپايدار                                                    رشتة امّيد وي آمد دراز

بر دل غمديده او بي‌شكي                                                     شد به هر آزي درِ اندوه باز

 

43) عسر الامر مقدّمة اليسر:

كار چو دشوار شود، عاقلان                                                   در پسش آساني خود بنگرند

زانكه در اين كشور دير و درنگ                                             شادي و غم در پي يكديگرند

 

44) فوت الحاجة أهون من طلبها إلي غير أهلها:

در گذر از حاجت، آسان‏ترست                                               گر طلب افتد سوي نا اهل آن

نيست مناسب به تو اي جان من                                              گامي ازين روي ... ... خان [؟]

 

45) فخر المرء بفضله أولي من فخره بأصله:

با هنر و فضل بزرگي مرد                                                     انسب و اولي بود اندر جهان

صد ره از آن فخر كه مردم كنند                                              با نسب و اصل خود اندر جهان

 

46) فرع الشي‏ء يخبر عن أصله:

چون ز بُني شاخ هويدا شود                                                  مي‌دهد البتّه از آن بن خبر

با نظر عقل ز مرآت دهر                                                       حسن نما، صنعت صانع نگر

 

47) فرقة الاخوان خرقة الجنان:

تا به جهان رسم غم انداختند                                                 خنجر الماس فراق آختند

دوري ديدار برادر به دهر                                                      آتش سوزندۀ دل ساختند

 

48) قول المرء يخبر[17] عمّا في أصله:

هر چه كه در اصل بني‌آدم است                                              دانش و ناداني و عيب و هنر

بي‌شك از آن مي‌دهد اي جان من                                           وقت كلام[18] از سخن او خبر

 

49) كمال الجود الاعتذار منه:

چيست كماليّت جود اي عزيز؟                                               گر تو نداني شنو از بوالحسن

چون تو جوانمردي و احسان كني                                           عذر ز تقصير در آن خواستن

 

50) لكلّ غمّ فرح و لكلّ داء دواء:

هست در اين گلشن دهر اي عزيز                                           برگ خوشی در پي هر خار غم

زانكه از اين حُقّۀ مينا دهند                                                   داروی درمان به تو بر هر الم

 

51) للحسود ليس راحة:

در بدن حاسد و بدخواه خلق                                                 كو طلبد نعمت حق را زوال

نيست گهي صحت[19] و آسايشی                                               زانکه عميم‌اند خدا را نوال

 

52) لكلّ عداوة مصلحة إلاّ عداوة الحسود:

صلح به هر دشمني‌ای مي‌توان                                                کرد به‌جز دشمنيِ حاسدان

دشمني‌شان[20] ز عطاي خداست                                               وان نشود منع گهي در جهان

 

53) ليّن قولك، تحبّ:

نرم شو اي دوست به گفتار خويش                                          تا به تو آفاق شود دوستدار

ور سخن سخت کني پيشه‌ات                                                 خَلق ز خُلق تو نمايد فرار

 

54) ما نَدَم مَن سَكَت:

پيشۀ آن كس که شده خامُشي                                                 در دو دارين پشيمان نشد

کرد نهان[21] زير زبان راز خويش                                              جهل وي، اظهار بخلقان نشد.

 

55) مجلس العلم روضة الجنة:

هر كه نمي از يم دانش چشيد                                                صحبت جهّال به‌كلي بِهِشت

زانكه درين دير فنا گفته‌اند                                                    مجلس علم است مقام بهشت

 

56) من كثر كلامه، كثر ملامه:

آدمي‌ای كامده بسيارگو                                                        نيز ملامت شده باران بر او

ور تو بجویی ز ملامت رها                                                    زير فلك كم‌سخني ساز خو

 

57) وضع الاحسان في غير موضعه ظلم:

ظلم بود نيكي تو با كسي                                                      كو نشده لايق آن از خدا

زانكه ز باران به چمن گل دمد                                               زبر[22] شود در دهن اژدها

 

58) والاك من لا يعاديك:

چون تو نبيني ز خلايق زيان                                                  مي‌شمر از جملۀ احسانشان

هست بلاريب و شكي با تو دوست                                          هر كه نشد دشمنت اندر جهان

 

59) واساك من تغافل عنك:

هست موافق به تو در دوستي                                                 بر تو هر آن كس كه نشد خرده گير

وانكه شد از هر سخنت نكته‌چين                                            شمع محبت ز ميان برده[23] گير

 

60) همة المرء قيمته:

وعدۀ قيمت چو برانداختند                                                   صورت انسان چه نكو ساختند

بر سر بازار جهان مرد را                                                      همّت او قيمت او ساختند

 

61) ملك الحريص لايعلم:

هر كه بر آمد برِ امواج حرص                                                رفت به گرداب هلاكت فرو

در چَهِ خواري است، نمي‌داندش                                            غرق به دريا شد و غافل از او

 

62) هيهات من نصيحة العدو:

قطع كني نيكي دشمن اميد[24]                                                  بر نخورد هيچ كس از شاخ بيد

هست چو در اصل گليمی سياه                                               می‌نشود از كف صابون سفيد

 

63) يأمن الخائف إذا وصل ما خافه:

خاطر ترسان تو تسكين شود                                                  ز آنچه كه ترسي چو رسيدي به آن

محو شود ترس به شغلي ز دل                                                گر چه به جنگ است ‏تو را خوف جان

 

64) بعمل النمام في الساعة فتنه أشهر:

تا به ابد، روي سخن چين نيافت                                             نزد خدا از يم حرمت نمي

فتنه به ماهي ز كسی بر نخاست                                              آنچه‌سخن چين كند اندر دمي

 

65) الغني في الغربة وطنه و الفقير في الوطن غريبة:

هست غني را وطن اندر سفر                                                 در پي دولت كه بدو هست يار

ليك فقير از ره درماندگي                                                     در وطن خويش غريب است و خوار



[1] پژوهشگر متون کهن و دانشجوی دکتری مطالعات شيعی در دانشگاه اديان و مذاهب. hosseinmottaqi@gmail.com

[2] در اصل مقاله: چون سبك اي رسي آسان ولا

[3] در اصل مقاله: روی دل او رو بسوی خدا

[4] در اصل مقاله: زلالت

[5] در اصل مقاله: خندان. ترکیب «بدو چندان» در حدیث 15 نیز تکرار شده است و مناسب‌تر به نظر می‌رسد.

[6] در اصل مقاله: بر آب.

[7] در اصل مقاله: سرو رویش. سردیش/ سردی‌اش به قرینۀ ترجمۀ تحت اللفظی «قره عین» (=خنکی چشم) برگزیده شد.

[8] در اصل مقاله: التغافل عن المكره توفّره. ضبط مختار مطابق نقل نثر اللآلی، (تألیف طبرسی، ترجمۀ شیخی)، ص 56 است.

[9] در اصل مقاله: ور تو بهر ما آيد به تنگ. این مصراع به قرینۀ وزن بازسازی شد و نمی‌توان آن را «تصحیح» به معنای اصطلاحی‌اش دانست.

[10] در اصل مقاله: بفرامش. به قیاس معنا و قافیه تصحیح شد. خرامش اسم مصدر خرامیدن است.

[11] در اصل مقاله: بیشتر.

[12] در اصل مقاله: دوست. تناسب معنایی باعث این استحسان شد.

[13] در اصل مقاله: ربه [؟]. ممکن است نه، وه، زه یا هر چیزی شبیه به این باشد در معنای زنهار و هشدار.

[14] در اصل مقاله: شاپرك ار خاموشي ازو گسست

[15] ظاهرا «بهائم‌سِیَر» صفت مرکب است؛ به معنای «مانند چارپایان».

[16] در اصل مقاله: من طال حزنه طال رجاءه. هیچ کدام از دو صورت در نرم‌افزار نور الاحاریث یافت نشد؛ اما صورت مختار از حیث مفهوم و همخوانی با ترجمۀ منظوم، اولی است.

[17] در اصل مقاله:  تحیّز. به قیاس معنا و ترجمۀ منظوم و نیز حدیث 46 تصحیح شد. هیچ کدام از دو صورت در نرم‌افزار نور الاحاریث یافت نشد.

[18] در اصل مقاله: کلم

[19] در اصل مقاله: صحبت.

[20] این مصراع به دشواری موزون خوانده می‌شود. «دشمنی‌ِ شان» باید به آهنگ «دشمنِ ایشان» خوانده شود.

[21] در اصل مقاله: بذر جهان. بر اساس معنا به شکل استحسان (و نه تصحیح) متن اصلاح شد. در بیت پیشین نیز، طبق سبک زبانی و عروض‌دانی شاعر در همین 65 دو بیتی، «در دو دارین» ناصواب می‌نماید و چیزی شبیه «در دو جهان هیچ» باید باشد.

[22] در اصل مقاله: زبر. دهخدا زبر را «قوی و شدید ...» معنی کرده است. این معنا را به سختی می‌توان در این بیت لحاظ کرد. به قرینۀ دهن اژدها، «نار» بهترین گزینه می‌توانست باشد.

[23] در اصل مقاله: پرده

[24] این مصراع فصاحت دیگر سروده‌های شاعر را ندارد. در غیر از این مورد نیز، مصراع اول قافیه نداشته است. به نظر می‌رسد واژۀ «امید» اشتباه باشد.


 

Print
2290 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com