قصایدی از شباب شوشتری دربارۀ عید سعید فطر ـ قسمت نخست

قصایدی از شباب شوشتری دربارۀ عید سعید فطر ـ قسمت نخست

 

مسلم نادعلی‌زاده

معرفی شاعر:

ملا عبّاس قدک‌ساز شوشتری، متخلّص به «شباب» (1324-1250 ه.ق)، از شاعران کمتر شناخته‌شدۀ دورۀ بازگشت به شمار می‌رود. بخش عظیمی از دیوان وی که یک بار در بمبئی و دیگر بار در دزفول به چاپ رسیده، شامل مدایح و مناقب اهل‌بیت(ع) است. شباب در پایان عمر خود، عهد کرد که جز در مناقب اهل‌بیت(ع) شعری نسراید و ابیات فراوانی از سروده‌های وی در سال‌های پایانیِ عمرش به صورت پراکنده در دست مردم است و متأسّفانه در دیوانش نیست.

اشعار شباب شوشتری، هم‌چون دیگر شاعران برجستۀ دورۀ بازگشت، فخیم و استوار است. شاید بتوان او را از این حیث، در ردیف شاعرانی چون صبای کاشانی و قاآنی، جای داد. طبع‌آزمایی در قالب‌های مختلف چون قصیده، غزل، مثنوی، ترکیب‌بند و مسمّط، از شکوه شعر او نمی‌کاهد. آنچه در سراسر دیوان پانزده هزار بیتیِ او به چشم می‌خورَد، عشق و ارادت خالصانه به پیشوایان معصوم(ع) است که با اشعاری فاخر بیان گردیده است. در این یادداشت، دو قصیده از شباب، به مناسبت عید سعید فطر تقدیم می‌گردد.

 

قصیدۀ اول:

در این قصیده، شاعر ابتدا از پایان ماه رمضان اظهار تأسّف می‌کند و سپس به منقبت امام حسین(ع) می‌پردازد و آن‌گاه شیخ محمّدعلی شوشتری از علمای معاصر خود را ستایش می‌کند. یادکرد آیین‌هایی چون قرائت دعای افتتاح در اوّل شب و دعای سحر و ابوحمزه در نیمه‌های شب و نیز قرائت دعای جوشن کبیر و غیره در این سرودۀ شاعر، از رواج این سنّت‌ها در میان شیعیان عصر قاجار حکایت دارد. در شعر فارسی، معمولاً از پایان ماه رمضان با خشنودی و سرور یاد می‌شود؛ در حالی که شاعر با معرفت ما، از پایان ماه مغفرت و رحمت، اندوهگین است و این اندوه را به منقبت سیّدالشّهدا(ع) پیوند می‌دهد و گویی به استقبال ماه عزا یعنی محرّم می‌رود. ما برای رعایت اختصار، بخش پایانیِ قصیده را که به مدح شیخ محمّدعلی اختصاص دارد، حذف کردیم. علاقمندان می توانند برای مطالعۀ این قسمت، به صفحۀ 478 کلّیّات شباب شوشتری مراجعه فرمایند.

 

شب گذشته چو جام از افق نمود هلال                           که شوید از دلِ خلقِ جهان، غبارِ مَلال

مگو غبار ملال از چه بود بر دل خلق                              از آن که رفت مَهِ روزه با صد استعجال

دریغ از آن مَهِ رحمت که کوفت کوسِ رحیل                 دریغ از آن مَهِ غفران که کرد عَزمِ رِحال

یکی منَم که عجب نَبوَد ار ز رفتنِ او                              روان چو گَرد نمایم روانش از دنبال

مَهی نه، بلکه بهشتی بُد او که خُلد بَرین                          نشسته همچو غلامان در او به صَفّ نِعال

مَهی نه، بلکه سپهری که هر ستارۀ او                              نموده مِهرِ فلک را ز روشنی پامال

مَهی نه، بلکه محیطی که چون به موج آید                      بیفکنَد به کران، بدره بدره دُرّ لَآل

مَهی نه، بلکه بُوَد شاهدی که هر عضوش                        مُزیّن است ز انوارِ حق به حُسنِ جمال

مَهی نه، بلکه شهی تاج‌بخش باج‌سِتان                              فکنده رخت بر اورنگ بخت تخت جلال

خجسته طالع و فرخنده بخت مردانی                               که کرده‌اند دو ماهش پیاپی استقبال

جُنود مغفرتش صف کشیده میلامیل                                ز جود و مرحمتش روزگار مالامال

کشیده از پی اعلامِ خلق بر گردون                                  به فرق خویش، درخشنده پرچمی ز هلال

بر اهل مشرق و مغرب، مُنادی از هر سو                         روان نموده به فرمان قادرِ متعال

که هر کس آمد و در ظِلّ این مِهین پرچم                       مکان گُزید، شد آسوده از عذابِ نَکال

هزار باب ز مهمان‌سرای احسانش                                   گشوده است فزون بر رُخِ نساء و رجال

ز سفرۀ کرَمَش خاص و عام بُرده نصیب                          نه شرمساریِ خواهش، نه انفعالِ سؤال

پس از رُسومِ ضیافت، پیِ خوش‌آمدِ خلق                       ستاده بر درِ مهمان‌سرا، پیمبر و آل

زهی شرافتِ قَدرَش که قاریانِ بلیغ                                 فکنده روز و شب از وصفِ او خروشِ مَقال

یکی در اوّلِ شب، قاریِ فُتوح و ثَناء                               یکی به وقت سحر کاشفِ بَهاء و جمال

یکی تلاوتِ بوحمزه کرده در دلِ شب                             چو عاشقی که بنالد ز انتظارِ وصال

خزانه‌ای است به همره ز لیله‌القدرش                              پُر از لآلیِ مقصود و خلعتِ اقبال

در آن خزانه بُوَد جوشنی که حفظ کند                            دل از معاصی و جسم از عذاب، جان ز ملال

صحیفه‌ای ز کمالش مکارمُ الأخلاق                                وظیفه‌ای ز نوالش مَراضیُ الأفعال

ز توبه‌خانۀ لطفش رسد هماره به گوش                           سروش غیب که یا عَبدَنا! تَعال، تَعال

به هرکه قُرعۀ فیضی فتاد از آن مخزن                             در او نه آفتِ نُقصان بُوَد، نه بیمِ زَوال

چنین خزانه کلیدش تحیّت است و سلام                         به گوشوارۀ عرش مجید، خامسِ آل

نهال گلشن زهرا، فروغ چشم رسول                               ولیّ حضرت یزدان، سپهرِ جاه و جلال

شَهی که سرخیِ روی رسول و آلش را                           به قُربِ حضرت حق شد سبب ز چهرۀ آل

ز لطف اوست که دوزخ به خاص و عام، حرام               ز فیض اوست که جنّت به جنّ و انس، حلال

عطای اوست که بر خاک سوده چهرۀ فقر                        سخای اوست که از یاد بُرده نام سؤال

وثاق اوست کَزو خلد گشته عطرآمیز                              وثاق اوست کَزو عرش کرده کسب کمال

شکوهِ اوست که بشکسته کوه را ارکان                          نهیبِ اوست که افکنده چرخ را زلزال

حرم ز حُرمتِ او فخر می‌کند شب و روز                       فلک به درگَهِ او سجده می‌بَرَد مه و سال

دو چشمِ هر که نه بر لطفِ اوست، بادا کور                    زبانِ هر که نه در وصفِ اوست، بادا لال

شَها! ز لطف خداوندِ بی‌همال و شریک                            به شخصت آمده قرآن شریک، روزه همال

ز هر صفت که در آن هر دو هست، بی کم و بیش          تمام در تو توان یافتن به استدلال

به گِردِ کوی تو ارواح انبیا، شب و روز                          چو تشنگانِ بیابان به گِردِ آبِ زلال

به روزگارِ عزاداریِ تو سلطنتی است                              که از مُرورِ حوادث نیابد استیصال

شَها! «شبابِ» تو را از جناب اوست امید                    که در جَوارِ تو گردد قرینِ قُرب و وِصال (صص 477- 476)

 

قسمت دوم

Print
4684 Rate this article:
4/7

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com