بازتاب واقعۀ شق القمر در شعر چند شاعر سبک هندی

بازتاب واقعۀ شق القمر در شعر چند شاعر سبک هندی

اعظم نوری نیا

معجزه‌ها در زمرۀ اتفاقات عجیب و دور از ذهن هستند و چون رنگی از خیال در آن‌ها وجود دارد، دستخوش مضمون پردازی‌های شاعرانه می‌شوند. در طول تاریخ، پیامبران معجزات فراوانی به مردم نشان داده‌اند. در این میان، شاعران برداشت‌های خلاقانۀ خود را از این ماجراها داشته‌اند و با چاشنی حسن تعلیل، طعم آن را برای مخاطب شیرین‌تر کرده‌اند. یکی از این معجزات که به اذن خداوند و به دستور پیامبر اکرم(ص) روی داد، واقعۀ شق القمر بود.

در اولین آیۀ از سورۀ مبارکه قمر(اقتربت الناس و انشق القمر) به این معجزه اشاره شده است.

در کتاب «ترجمه تفسیر المیزان» ذیل تفسیر این آیه آمده است:

«و معناى اين كه فرمود: وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ اين است كه اجزاى قرص قمر از هم جدا شده، دو قسمت گرديد، و اين آيه به معجزه شق القمر كه خداى تعالى به دست رسول خدا(ص) در مكه و قبل از هجرت و به دنبال پيشنهاد مشركين مكه جاريش ساخت اشاره میكند. روايات اين داستان هم بسيار زياد است، و به طورى كه میگويند همۀ اهل حديث و مفسرين بر قبول آن أحاديث اتفاق دارند.» ( ترجمۀ تفسير الميزان، ج‏19: 89).

این نوشته به بررسی اجمالی بازتاب ادبی واقعۀ شق القمر در سبک هندی می‌پردازد. بسیاری از شاعران، همان برداشت و استنباط دینی را از این واقعه داشته‌اند و درجهت اثبات حقانیت پیامبر(ص) از این واقعه استفاده کرده‌اند.

1. استفادۀ دینی:

1-1 اثبات حقانیت پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع)

از آن دو پاره به انگشت معجزت شد ماه           که باشد از پی اثبات دعویت دو گواه

(فضولی بغدادی:321)

صورت شقّ القمر بر چرخ می‌دانی چه بود؟        خاتمی می‌کرد در انگشت بشکستش نگین

(نظیری نیشابوری:488)

از چه شد شقّ­ القمر؟ دانی ز شوق روی او          سینه را مه چاک زد در وقت پیراهن دری

(نظیری نیشابوری:458)

نبی که معجز ماه دوپیکر آورده                      مثال نور خود و نور حیدر آورده

(نظیری نیشابوری:442)

کار یک انگشت اعجازت بود شق القمر            شمه‌ای از کار معراجت بود گردون دری

(فیاض لاهیجی:359)

پیراهن یوسفی دریده                                  سرپنجة معجز تو بر ماه

(شفایی اصفهانی:184)

در حسن چه شایسته رسولی که لبت را            صد معجزه یزدان به جز از شق قمر داد

(فصیحی هروی:133)

2. استفادۀ غیر دینی:

کتابی نه که پر ماه آسمانی                           که در وی هر شکن شق قمر بود

(فصیحی هروی:73)

در توصیف زیبایی معشوق:

این شکوهی که به رخسار تو داده است خدا                  بیم آن است کند شق چو قمر آینه را

(صائب تبریزی:)

شمشیر او نشان ز دو شق قمر دهد                          گردد اگر حواله گهش فرق فرقدان

(محتشم کاشانی:443)

نتیجه‌گیری:

شاعران به دو صورت در اشعارشان از واقعۀ شق القمر استفاده کرده‌اند؛ هم در جهت مقاصد دینی و اثبات حقانیت پیامبراکرم(ص) و هم به این واقعه نگاهی ابزارگونه برای بیان موضوعاتی که در ذهن داشتند، بهره گرفته‌اند. بیش‌ترین آرایۀ ادبی که برای این مضمون استفاده شده، حسن تعلیل است. با توجه به این که واژۀ «ماه» یکی از استعاره‌های پرکاربرد در ادبیات فارسی است، رویکردی عاشقانه و گاه عارفانه نیز در این ابیات به چشم می‌خورد.

فهرست منابع:

1.     صائب تبریزی،

2.     طباطبایی، سید محمدحسین و سید محمدباقر موسوی همدانی(بی تا)، ترجمه تفسیر المیزان، جلد 19، دفتر انتشارات حوزه علمیه قم، قم.

3.     فصیحی هروی(1383)، دیوان، به اهتمام دکتر ابراهیم قیصری، با مقدمه دکتر محمد دهقانی، چاپ اول، امیرکبیر، تهران.

4.     فضولی بغدادی، حکیم ملامحمد(1392)، دیوان‌های سه گانه، مقدمه و تصحیح: دکتر ح.م. صدیق، تهیه و تنظیم: شاهرخ نخعی- کریم اسدی، تکدرخت، چاپ اول، تهران.

5.     لاهیجی عبدالرزاق(1373)، دیوان، تصحیح و تحشیه دکتر جلیل مسگرنژاد، دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول، تهران.

6.     محتشم کاشانی، کمال‌الدین(1392)، دیوان، با تصحیح و مقدمه اکبر بهداروند، نگاه، چاپ اول، تهران.

7.     نظیری نیشابوری، محمدحسین(1389)، دیوان اشعار نظیری نیشابوری، تصحیح و تعلیقات: محمدرضا طاهری،  نگاه، تهران.

Print
1892 Rate this article:
5/0

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com